blog

Wat is design?

Architectuur

Vanwege de groeiende onduidelijkheid in het vak organiseerde Designplatform Rotterdam afgelopen dinsdag een debatavond in de Arminiuskerk met als centrale vraag Wat is design? De organisatoren vroegen Bob van Dijk, Zuzanna Skalska, Mechteld Petersen en ondergetekende een essay te schrijven over dit onderwerp. De bijdrage die ik die avond live voordroeg, is hieronder na te lezen.

Wat is design?

Nieuwe rolmodellen

Afgaande op de afgelopen editie van de Salone del Mobile in Milaan, het grootste internationale designevenement ter wereld, is design: het ontwikkelen van nieuwe objecten, die ons leven vergemakkelijken en versieren. De nieuwe voorwerpen die in de beurshallen worden gepresenteerd, variëren van stoelen, lampen, vloerkleden en serviezen tot archiefkasten, luidsprekers en douchecabines.

De ontwerpers van deze objecten vervullen in Milaan met verve de rol van projectmanager: zij vertellen het verhaal achter de ontwikkeling van het voorwerp, laten zien hoe het tot stand is gekomen, met welke partijen is samengewerkt, en geven het voorwerp op die manier authenticiteit mee. Dit is niet zomaar een nieuwe stoel, nee, deze stoel is voortgekomen uit de persoonlijke wensen van de ontwerper en de opdrachtgever en uit hun zoektocht deze te materialiseren.

Ook ik doe mee aan de mythologisering van het proces: in mijn tijdschrift zijn zeker 5 rubrieken gewijd aan de inspiratiebronnen van de ontwerper of aan het ontstaansproces van een meubel- of interieurontwerp. De industrie biedt me tegenwoordig ‘the making of’-foto’s zelf ter publicatie aan.

 

De Duitse ontwerper Stefan Diez documenteerde nauwkeurig het ontwerp- en productieproces van zijn stoel Chassis voor Wilkhahn

Door de individuele ontdekkingsreis van de ontwerper te benadrukken, wordt het bestaan van het object gelegitimeerd. Een begrijpelijke strategie in deze lastige tijd, waarin we ons het hoofd breken over milieuvriendelijke manieren om onze luxe levensstijl voort te zetten. Hoe kun je anders zonder gewetensbezwaren steeds weer nieuwe voorwerpen op de markt brengen die uiteindelijk op onze afvalberg terechtkomen?

Nu aan het ontwerpproces meer waarde wordt toegekend dan aan het object zelf, blijkt dat de consument meer wil weten over de dingen die hij gebruikt. Informatie over het proces helpt een hechte band te ontwikkelen tussen gebruiker en voorwerp, het geeft het voorwerp betekenis. Zo kan een ontwerp een ervaring teweegbrengen, een verhaal vertellen, of informatie overdragen. In onze post-industriële en post-materialistische samenleving doen vormen en materialen er nauwelijks nog toe. Wat het ontwerp vertegenwoordigt, wat de maker wil zeggen; daar hechten we waarde aan.

Daarom kan een ontwerpproces tegenwoordig allerlei vormen aannemen: van onderzoek naar Nederlandse bodemsoorten tot het bestuderen van ons VOC-verleden, van een bezoek aan Marokkaanse kledenknopers tot een analyse van het gedrag van bacteriën. De nieuwe interpretaties van antieke Friese Hindelooper-meubelen door Christien Meindertsma maken ons bewust van ons culturele erfgoed, en de vilten doeken die Claudy Jongstra verft met historische planten brengen ons dichterbij de natuur.

  

Servies Drawn from Clay door Atelier NL

Aangezien we in Nederland geen maakindustrie van betekenis hebben, kan de Nederlandse ontwerper zich gemakkelijk allerlei rollen aanmeten, zoals die van wetenschapper, ambachtsman, vertaler of sociaal commentator. Terwijl sommigen ambachtslieden of machineoperators aansturen, maken anderen graag zelf de handen vuil. Ambacht mag dan een belangrijke rol spelen in het hedendaagse Nederlandse ontwerp, het is een onderdeel van het proces, geen doel op zich. De hernieuwde interesse in ambachtelijke productietechnieken is ingegeven door de emotionele kant ervan, die extra betekenis aan een object kan geven.

Al die verschillende rollen hebben een ding gemeen: het creatieve denken van de ontwerper staat centraal, en op welke manier hij met verschillende partners tot het eindresultaat is gekomen. De ontwerper is zo bezien een projectmanager, al is het er een die de werkvloer niet schuwt. In een steeds complexere samenleving, waarin we na moeten denken over steeds complexere problematiek, lijkt me dit geen slechte ontwikkeling.

 

Net als de andere columns die tijdens deze Vlagplantsessie op 10 mei zijn voorgedragen, is deze column opgenomen in een boekje van Designplatform Rotterdam.

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels