blog

Twee mooie gebouwen in Steenwijk

Architectuur

In Steenwijk, waar ik grotendeels ben opgegroeid, staan twee mooie gebouwen: de Jugendstilvilla Rams Woerthe (1899), ontworpen door A.L. van Gendt, en een kantoorgebouw (2000) aan het Stationsplein, ontworpen door de Architectengroep, Dick van Gameren en Bjarne Mastenbroek. Helaas is het niet zo – zoals ik al in mijn vorige blog schreef – dat een mooi gebouw per definitie geslaagd is en een glorieuze toekomst tegemoet gaat, want het kantoorpand staat al jaren leeg.

Twee mooie gebouwen in Steenwijk

 

Steenwijk is een vestingstadje in de kop van Overijssel met ongeveer 17 duizend inwoners, dat 756 jaar geleden haar stadsrechten kreeg. Ze dankt haar mooie grachten en stadswallen aan de Tachtig Jarige Oorlog (1568-1648). Steenwijk is niet een hele rijke stad; vandaar dat er misschien niet zo veel opzienbarende bouwwerken staan. Al zou het misschien voor de hand liggen om ook de 87 meter hoge Sint-Clemenskerk (15e eeuw) te noemen.

De Sint-Clemenskerk heeft een 87 meter hoge toren. Foto via www.wikipedia.nl

Maar goed, mijn stelling dat er slechts twee mooie gebouwen in Steenwijk staan, wordt kracht bijgezet door het feit dat ze allebei staan vermeld in de Architectuurgids ‘Nederland 1900-2000’ (2006). Van 2001 tot 2011 heeft de bouw niet stilgestaan, maar wat mij betreft is uit deze periode alleen het wijkcentrum Togu Na (2001) noemenswaardig, één van de eerste projecten ontworpen door MarxSteketee Architecten.

Het wijkcentrum Togu Na bestaat uit één groot dak dat constructief te vergelijken is met een tafel waaronder zich verschillende functies bevinden. Het is één van de 23 projecten die het predicaat Demonstratiestatus IFD-bouwen kreeg. Fotograaf Thea van den Heuvel

Eerste mooie gebouw: Rams Woerthe

In de relatief korte periode (1895-1915) dat de Jugendstil in Nederland bloeide, is veel gebouwd in Steenwijk en gelukkig ook bewaard gebleven. Voorname getuige hiervan is Rams Woerthe. Ooit door Jan Hendrik Tromp Meesters als woonhuis neergezet, maar in 1919 gekocht door de gemeente Steenwijk om er haar gemeentehuis in te vestigen. Nu huist de voormalige villa nog een paar werkkamers, maar is het vooral een fantastische trouwlocatie mede door het achterliggende 20 hectare grote park, ontworpen door Hendrik Copijn in Engelse landschapsstijl.

 
Exterieur Rams Woerthe Foto via www.wikipedia.nl  

Alleen al het binnengaan van Rams Woerthe is een hele belevenis dankzij het ijzeren toegangshek, ontworpen door Karel Cramer, en het champignonvormige entreeportaal, dat erg refereert aan de Jugendstilstijl ondanks dat de buitenkant meer weg heeft van een Engels landhuis. Eenmaal binnen is het interieur verbluffend door de monumentale hal, de decoraties in de vorm van uilen, hagedissen en katachtigen, de wand- en plafondschilderingen van Co Breman, de grootse eikenhouten bordestrap, en de glas-in-lood voorstellingen door A. le Comte.

Trouwzaal in Rams Woerthe

Tweede mooie gebouw: Kantoorpand

De architectuur van het robuuste betonnen kantoorpand aan het Stationsplein staat in schril contrast met deze sierlijke vormgeving. Maar net als in het geval van Rams Woerthe sluit de architectuur van Van Gameren en Mastenbroek aan bij de technologische en industriële ontwikkelingen van de tijd waarin het is ontworpen. Kernmerkend is de in het zicht gelaten, heldere constructie, bestaande uit reeksen evenwijdige betonschijven die per verdieping loodrecht op de schijven van de laag eronder zijn geplaatst. Daarnaast is de materialisatie sober: de complete inrichting en de gevels bestaan uit beton, hout en glas.


De ornamentloze zijgevel van het kantoorgebouw in Steenwijk kijkt uit op het water. Fotograaf Christian Richters

Helaas verschilt – net als de architectuur – ook het verhaal van het kantoorpand in grote mate met dat van Rams Woerthe. Direct na oplevering stond het deels leeg vanwege het feit dat de woonstichting, waarvoor het was ontworpen, is gefuseerd en naar Meppel is verhuisd. Een klein gedeelte van het gebouw was even in gebruik als makelaarskantoor en daarna maakte er een ingenieursbureau gebruik van, maar nu staat het al jaren leeg.


De verkeersruimte op de eerste verdieping in het kantoorpand. Een groot glasvak scheidt de gang van de vide. Fotograaf Christian Richters.

Nieuwe functie

Gelukkig is er hoop! De Stentor meldde op 2 april dat de stichting Steenwijk Support er een ‘ondernemershuis’ voor starters gaat vestigen. De open structuur van het bestaande gebouw past zich daar moeiteloos op aan. De centrale hal wordt gebruikt als algemene receptie en functies als vergaderruimte, ict, kantoorapparatuur en parkeerplaatsen worden gedeeld. Er is echter één struikelblok, aldus de Stentor: ‘Op dit moment worden in gemeente Steenwijkerland nauwelijks voorzieningen aangeboden die zijn toegespitst op de doelgroep van (door)starters en groeiende ondernemingen.’

Ik vraag me af of de woningcorporatie wel eens heeft overwogen het kantoorpand om te bouwen voor woningen. Het manifesteert zich immers als meer als een vrijstaande villa in het groen vlakbij het winkelcentrum en het treinstation, dan als een generiek bedrijfsgebouw op een perifeer gelegen bedrijventerrein. Rams Woerthe is na twintig jaar herbestemd tot kantoor en heeft daardoor – naast dat het een monument is – nog steeds bestaansrecht. Ik kan me voorstellen dat het ontwerp van Van Gameren en Mastenbroek juist als woongebouw een mooie toekomst tegemoet gaat. Het betonnen skelet is robuust genoeg, de detaillering is zo verfijnd als ware het een villa en de ruimtelijkheid is ongekend dankzij vides en doorzichten.

Kaart van Overijssel met in de Kop Steenwijk.

Note: Zie voor het artikel van Klaske Havik over het kantoorgebouw de Architect van mei in 2001, pp. 60-63.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels