blog

Manifest voor betere architectuur

Architectuur

Afgelopen week vierden we het 25 jarige jubileum van onze collega Quirina van Hof met een fietstocht over de Binckhorst te Den Haag. Quirina is samen met Hans de Jong al 25 jaar verantwoordelijk voor de vormgeving van de Architect. Zij is veeleisend en weet ons iedere keer weer te verrassen.

Manifest voor betere architectuur

 

 

Met de Haagse theatervormgever en beeldend kunstenaar Wilma Marijnissen maakten we een zwerftocht per fiets over de Binckhorst, waar de redactie zelf sinds een jaartje ook is gevestigd.

Jaren geleden zaten we met de redactie ook al eens op de Binckhorst, toen nog een industrieel gebied. Mij vielen destijds de vele autobedrijven op. Ook kon je er toen in het goedkope en vette segment goed, veel en smakelijk eten. Als je een bak koffie bestelde, kreeg je er ongevraagd een met veel melk en suiker.

Stedelijke rijkdom

De laatste jaren zijn de nodige gaten in dit gebied gevallen. Niet spontaan (zoals het modieuze planningsjargon van tegenwoordig ons wil doen geloven) maar veroorzaakt door het stedelijke beleid van de gemeente Den Haag. Volgens diezelfde gemeente heeft het gebied niets meer te bieden en moeten de zittende bedrijven om deze reden weg.

Het autodemontagebedrijf van Bram Hoogervorst op het Trekvlietplein. Dit bedrijf zit daar al 45 jaar, naast 4 andere sloperijen. De gemeente wil deze bedrijven tegen hun zin uitplaatsen naar Nootdorp. Dit bedrijf staat voor recycling en hergebruik van grondstoffen.

Sant Barbera

Santa Barbara is de begraafplaats van de “gewone man”. De vader van Wilma die ooit op de Binckhorst taxi reed in een Mercedes, is hier begraven.

Ando is een drukkerij op de Mercuriusweg. Het bedrijf profiteert sterk van de aanwezigheid van creatieve hubs zoals de Caballero fabriek en Bink 36.

 fietstocht kartonfabriek

 Jero papierfabriek ligt aan dezelfde straat. Alessandro Buti nam dit familiebedrijf over van zijn vader Urbano Bruti. Bij Sandro aten we pasta en ham en dronken we water en rode wijn. Het was gezellig en het was een mooie afsluiting van Quirina’s jubileum.

De timmerfabriek aan de Komeetweg, de snackkar aan het Trekvlietplein, de kippen, de houtfabriek, de jachtwerf: allemaal interessante plekken met grote vitaliteit. Wilma’s zwerftochten leggen de potenties van dit gebied bloot en brengen de waarden ervan aan de oppervlakte.

Authentiek gebied

Misschien jammer dat de regen op een gegeven moment in zulke apocalyptische hoeveelheden uit de hemel viel, maar echt heel erg vond ik dat niet. De Binckhorst heeft het namelijk allemaal. Het is de plek waar alle afval van Den Haag wordt gedumpt: chemische troep, afval, zand en grind, verslaafden. Maar het is bijvoorbeeld ook het gebied waar Tiddo de Ruiter, de winnaar van de Thonet Mart Stamprijs van afgelopen jaar, zijn werkplaats heeft in een oude fabriek aan de Saturnusstraat.

stoel tiddo
De lichte, stapelbare Spanstoel van Tiddo de Ruiter is de winnaar van de Thonet Mart Stamprijs 2010.

We spraken gedurende onze ‘dérive’ met de mensen die in deze bedrijven hun brood verdienen en dat maakte dat alles heel dichtbij kwam te staan. Toen we er rondfietsten, kwam de gedachte op: waarom geen model waarin oude en nieuwe bedrijvigheid samengaan?

Tegenwoordig kom je steeds vaker in dit soort gebieden. Een dag later bezocht ik bijvoorbeeld voor een projectpresentatie de RDM werf in Rotterdam. Heel anders natuurlijk, maar ook al zo’n authentiek gebied. Het lijkt me de kunst die eigenschappen te behouden en te versterken, en te combineren met nieuwe ontwikkelingen.

 fietstoch afvalfabriek
De Binckhorst heeft het allemaal. Het is de plek waar alle afval van Den Haag wordt gedumpt: chemische troep, afval, zand en grind, verslaafden.

Vernieuwing van denken

De vernieuwing van deze gebieden staat voor de deur, maar ook het denken erover moet op de schop.

De 19de en 20ste eeuwse industrie steunde op grote assemblagelijnen. Voor dat doel werden fabrieken en hallen gebouwd waarin niet vernieuwbare grondstoffen werden verwerkt. Essentieel was de verticale integratie tussen productie, engineering, marketing en distributie. De productie was een proces waarin de ene handeling volgde op de andere en waarin het lineaire denken domineerde.

Dit model gaat er vanuit dat spullen “dood” gaan zodra ze hun vastgelegde levenscyclus hebben doorlopen. Een goed voorbeeld is benzine. Zodra dit bij de pomp is verkocht en als CO2 in de lucht is terecht gekomen, houdt het denken erover zo goed als op. Dat is natuurlijk je kop in het zand steken. De gevolgen van de CO2 uitstoot gaan namelijk niet “dood”. De kosten ervan komen voor rekening van de samenleving, de gemeenschap en de mensen.

Om dit te veranderen dienen de waardeketens te worden omgebouwd tot waardecycli. De essentie daarvan is cyclisch produceren en denken. Dat betekent dat aan de orthodoxe levenscyclus een “terug naar het leven” cyclus wordt toegevoegd. Vanaf nu moet onderzocht worden hoe grondstoffen kunnen worden hergebruikt zodra ze niet langer productief zijn. Dus hoe ze kunnen worden gerecycleerd, een nieuw doel gegeven en opnieuw worden bewerkt tot levende en productieve grondstoffen. De focus ligt dus niet meer op de productie van output, maar juist om de reproductie ervan, vanuit grondstoffen en materialen die kunnen worden vernieuwd.

Het doel van een waardecyclus is dus: “verspil niets, vul alles aan”. Dat geldt ook voor de terreinen waarop deze productie plaatsvindt. Uitplaatsing van bedrijven leidt tot verlies en verspilling.

Eye opener

Wilma’s zwerftocht was wat dit betreft voor mij een eye opener. Het is grappig te zien dat de bedrijvigheid die volgens de gemeente niets meer heeft te bieden, precies dat doet: productiecycli opzetten. Quirina stuurde me een link naar een filmpje van de installatie/performance Grondzaken die Wilma in samenwerking met choreograaf/danser Samir Calixto in de autospuiterij heeft opgevoerd. Deze drukt dit mooi uit: maak gebruik van kennis, grondstoffen en materialen zonder deze uit te putten.

 youtubeFilmpje gemaakt van een performance in de autospuiterij

Zou voor de verdere ontwikkeling van de Binckhorst juist dit niet het uitgangspunt moeten zijn?

De Binckhorst laat zien dat we bij de planvorming niet meer moeten redeneren en werken van aanbod naar vraag (zoals het plan van OMA voor de Binckhorst nog doet) maar dat we precies andersom moeten werken en dat we dienen te beginnen bij de vraag! Door individuele klantwensen meer efficiënt te matchen, worden minder kostbare grondstoffen en materialen verspild. Nodig zijn strategieën die afval en verspilling minimaliseren, terwijl ze creativiteit en bevrediging maximaliseren. Zou dat niet ook een doelstelling van alle stedelijk beleid moeten zijn?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels