blog

Bij de buren (1): “Ordnung muss sein!”

Architectuur

Onlangs ben ik naar Duitsland vertrokken om daar te wonen en te werken. Voordat ik vertrok, kende ik Duitsland en de Duitse mentaliteit al behoorlijk goed. Meerdere weekenden per maand bezocht ik mijn vriendin, een geboren en getogen Duitse. Bovendien had ik tijdens mijn studie al een semester in Berlijn doorgebracht. Alles wat normaal gesproken een cultuurshock zou kunnen veroorzaken, had ik gedurende de afgelopen jaren al stukje bij beetje beleefd.

Bij de buren (1): “Ordnung muss sein!”

 

In die tijd waren ook bijna alle vooroordelen die ik had over “de Duitsers” proefondervindelijk verworpen. Zo bleken ze leuk te kunnen voetballen, bleken veel burgerlijke ongehoorzaamheid als een gezond deel van het dagelijks leven te beschouwen en bestaan er zelfs Duitsers met een goed gevoel voor humor. Eén vooroordeel werd echter nooit ontkracht, maar juist telkens weer bevestigd: Duitsers houden van orde en structuur.

Made in Germany

Niets kon mij van dit vooroordeel afhelpen. Als je bijvoorbeeld het imago wat “Dutch Design” wereldwijd oproept afzet tegen “Made in Germany”, wordt duidelijk wat ik bedoel. Duitse producten, of misschien wel Duitsland an sich, staat voor degelijkheid, helderheid en logica. Of saaiheid en voorspelbaarheid, het is maar net hoe je het bekijkt.

Gestructureerde plannen en processen

Ook in de architectuur en bouwcultuur speelt dit een rol. Na de dood van creatieve vernieuwers als Behnisch en Böhm, staat de Duitse architectuur vooral bekend vanwege de heldere en logische gestructureerde plannen en processen.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen te vinden. Zoals bijvoorbeeld het debacle rondom de Noord-Zuid lijn van de metro in Keulen, waar de constructeur schijnbaar geen zin had om over te werken om zijn berekeningen te maken – en dus zelf de uitkomsten bedacht om op tijd thuis te zijn – en een onderaannemer het voor elkaar kreeg om buiten het zicht van zijn opzichters meer dan driekwart van de wapening weg te laten – en onderhands te verkopen. Maar dit soort excessen zijn dusdanig extreem, dat ze in mijn ogen altijd de uitzondering bleven die de spreekwoordelijke regel bevestigden.

Woning met een bijzonder karakter

Nu ik inmiddels ongeveer een week in Keulen woon, heb ik echter dit hardnekkige vooroordeel overboord moeten zetten. En de reden is eenvoudig: mijn nieuwe woning. Deze is, op een vrij centrale plaats in de stad, kort na de tweede wereldoorlog gebouwd. Ik had verwacht dat de wederopbouw in Duitsland extreem rationeel aangepakt zou zijn, met optimale standaardplattegronden en efficiënt materiaalgebruik. Tegen alle verwachtingen in heeft mijn woning echter een “bijzonder karakter”, zoals de verhuurder het eufemistisch formuleerde.

Onlogische en inefficiënte indeling

In de praktijk betekent dit dat de woning simpelweg onlogisch in elkaar zit. Zo is de gang de grootste ruimte van de woning. Ik vermoed dat ruim een kwart van mijn woning uit gangoppervlak bestaat. Zo staan er op dit moment twee grote boekenkasten, drie fietsen, een kast met schoenen en een wasrek in de gang, en nog steeds is deze groot genoeg om in te dansen, aangenomen dat ik zou kunnen dansen.

Tegelijkertijd is de woonkamer in verhouding de kleinste ruimte van het huis: deze heeft de bijzondere verhouding van vier bij vier meter, bij een vrije hoogte van ongeveer… vier meter. En deze woonkamer is alleen door middel van een deur vanuit de keuken – die overigens weer relatief overgedimensioneerd is – te bereiken. De gang annex balzaal is dus dermate inefficiënt, dat deze niet eens alle kamers kan ontsluiten!


Een klein gedeelte van de enorme gang.

Eigenaardige verbouwingen en aansluitingen

Gedurende de afgelopen halve eeuw is deze woning meermaals verbouwd. Dit verwondert mij niet: ik had het de Duitsers wel toevertrouwd om een dergelijke onlogische woning met elke verbouwing een beetje slimmer en efficiënter te maken. Niets van dat alles, mijn woning ontbeert inmiddels elke vorm van logica. Zo is er een telefoonaansluiting gemaakt. Uiteraard is deze geplaatst waar je het het minst zou verwachten: naast de aansluiting van het gasfornuis in de keuken.

De televisieaansluiting zit overigens in de gang, op een dusdanige positie dat een verlengsnoer van vijf meter niet lang genoeg is om in de woonkamer televisie te kunnen kijken. De boiler die in de badkamer is al even eigenaardig. De temperatuur van het uitstromende water wordt geregeld middels een gewone woningthermostaat. Die in de douche bevestigd is, dat spreekt voor zich.


De thermostaat in de badkamer. De detaillering is ook bijzonder: de tegels zijn geschilderd en de granito vensterbank is betegeld.

Nog meer manco’s

Ook zaken die in eerste opzicht logisch en slimme verbouwingen zijn, vertonen bij nadere beschouwing de nodige manco’s. Zo is de hoge plafondhoogte in de gang door een van de vorige bewoners benut voor de bouw van een tussenverdieping. Deze is hoog genoeg om als behoorlijke bergruimte te kunnen dienen – althans in theorie.

In de praktijk blijkt de enig mogelijke toegang namelijk precies daar te zijn, waar de bovenliggende woningen gedragen worden door een betonbalk. De ingang tot deze bergzolder is daardoor ongeveer dertig centimeter hoog. Hierdoor is een enorme berging ontstaan die praktisch onbruikbaar is: Het enige wat er in opgeslagen ligt, is een ladder, die gebruikt kan worden om te zien dat deze bergruimte onbruikbaar is. Heb ik overigens ook al verteld dat het enige stopcontact in de gang boven in deze onherbergzame bergzolder zit?


De bergzolder is vrijwel ontoegankelijk voor mensen en spullen groter dan dertig centimeter.

Kafka-esque ervaringen

Al deze dingen zou je eerder verwachten in een land als Italië, niet in Duitsland. Of ik heb het gewoon al die jaren verkeerd geïnterpreteerd: Misschien staat “Made in Germany” wel voor degelijk geproduceerde wanorde en structuren die dermate logisch gestructureerd zijn dat ze voor alle buitenstaanders weer volkomen onbegrijpelijk zijn. Dat zou in ieder geval al mijn Kafka-esque ervaringen met de Duitse bureaucratie verklaren…

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels