blog

Guerrilla art plus

Architectuur

Al jaren ben ik gefascineerd door het fenomeen ‘guerrilla art’. Het zijn (vaak) anonieme ‘urban interventions’, bestaande uit een object of een afbeelding, die een stukje publieke ruimte opeisen en de dynamiek ervan veranderen. Hier komt vaak geen opdrachtgever aan te pas, waardoor de initiators er in eerste instantie ook niets aan verdienen. Vorige week noemde Robert van Gijssel deze kleine ingrepen in de Volkskrant: ‘cadeautjes voor iedereen’.

Guerrilla art plus

 

Voor mij zijn het inderdaad cadeautjes. Want – zoals Van Gijssel schrijft – ‘ze zijn per definitie optimistisch, geven hoop in de grauwe stad, zetten de voorbijganger plezierig op het verkeerde been en doorbreken zo de monotonie van de dagelijkse ochtendoptocht naar de metro’. Daarnaast zijn het echter vaak politieke statements die je aan het denken zetten, zoals de werken van Banksy.

Bewerkt billboard door Banksy

Autonome guerrilla art

De voorbeelden van guerrilla art die Van Gijssel aanhaalt zijn dan ook relatief autonoom: je kijkt ernaar, je vindt er iets van en je loopt weer door. Of wanneer je het echt niets vindt, steek je het in de fik. Dit gebeurde helaas met het project M-001, ontworpen door Megatron Architecten, waarmee ik in aanraking kwam tijdens mijn studie in Eindhoven.


M-001 in volle glorie net na de plaatsing. Foto: www.megatronarchitecten.nl

Een hutje middenin de stad

M-001 is een houten huisje gemaakt als een tegenhanger van de nieuwe miljoenenappartementen van de Eindhovense binnenstad. Op de website is te lezen: “Het is een kleine viering van het bouwen en van het zoeken en vinden van een eigenplek. Iedereen bouwde in zijn of haar jeugd wel eens een hut, de vraag is waar deze drang om te bouwen aan een eigen plek is gebleven. Is dat daadwerkelijk iets van enkel wat kinderen beroert, of wordt het zoeken en bouwen ons ergens afgenomen?”

M-001 was binnen 24 uur al weer verdwenen doordat het in de nacht waarop het werd geplaatst is aangestoken en volledig is afgebrand. Foto: www.megatronarchitecten.nl

Blijkbaar ervaart niet iedereen een dergelijk cadeautje als positief. Nu kwam het achterliggende idee niet zo helder naar voren dan in de projecten van Banksy, maar alleen al vanwege de aandacht waarmee het was gemaakt, verdiende het huisje een langer leven.

Guerrilla art plus

Voor deze blog ben ik echter opzoek gegaan naar stedelijke interventies die niet een opzichzelfstaande uiting zijn van de visie op een (politieke) situatie, maar die op een ander niveau van betekenis zijn voor de stad of voor de initiator zelf. Want naast het ventileren van een statement en/of de stad een beetje leuker maken, kan volgens mij guerrilla art ook op andere manieren worden ingezet.

Omgetoverde bushaltes

Lucia Cano Dato en Hana Ratkovèiæ (leden van The Cloud Collective) hebben bijvoorbeeld guerrilla art gebruikt als middel om het leven in de stad naast leuker, ook comfortabeler te maken. Ze hebben in Skopje, Macedonië, de tropische en huiselijke potentie van standaard bushaltes onderzocht in het project Skopsko Leto. Eén halte hebben ze omgetoverd tot onderwaterwereld met zeewier en visjes, de ander tot een huiskamer met een stoel, een tafeltje met een kleedje en soort van gordijn. Naast dat de bushaltes leuk zijn aangekleed, is de één een speelplek tijdens het wachten en biedt de ander schaduw en een zitplek.


De bushalte als huiskamer door Lucia Cano Dato en Hana Ratkovèiæ (leden van The Cloud Collective) Foto: www.thecloudcollective.org

Mobiele openhaard

Een ander voorbeeld is ’t Haardhuisje, ontworpen door Paul Peters en Archivakkers. Dit huisje op wieltjes voorzien van brandende een openhaard was afgelopen jaar tijdens de Dutch Design Week een warme plek voor de bezoekers van Strijp S. Eén van de gebruikers, Zineb Seghrouchni, vond het “een verademing om even dat kleine huisje in te stappen en op te warmen, buiten was het heel koud”.

  ’t Haardhuisje, ontworpen door Paul Peters en Archivakkers.  Foto via ZIneb Seghrouchni

De stedelijke ruimte als tekentafel

Op een hele andere manier heeft The Cloud Collective guerrilla art ingezet in het project Fissure in Marseille. Hier dient het als instrument om een stedelijke situatie te analyseren. Enkele ontwerpers van het collectief hebben de scheuren in de stoep gemarkeerd met een opvallende kleur. Zo zijn bestaande stedelijke patronen zichtbaar gemaakt, waardoor zich nieuwe relaties openbaren. Voor een ontwerper interessante informatie, al heeft dit volgens mij hier niet direct tot een vervolg geleid. Maar wie weet komt dat nog.

 
Project Fissure in Marseille door The Cloud Collective. Foto: www.thecloudcollective.org

Guerrilla art als marketinginstrument

Uit alle bovenstaande projecten blijkt dat guerrilla art in eerste plaats wat betekent voor de stad en haar inwoners. Daarnaast heeft de initiator een leuke tijd tijdens het bedenken en het uitvoeren – en soms tijdens de ingebruikname ervan. Maar het kan ook worden ingezet om aan opdrachten te komen. En dat is het onderzoeken waard vooral nu de opdrachten niet voor het oprapen liggen.

Door de stedelijke ruimte te behandelen als tekentafel (project Fissure) wordt guerrilla art gebruikt als analysemiddel en worden voorbijgangers betrokken bij het onderzoek. Ik kan me voorstellen dat deze betrokkenheid kan leiden tot een opdracht, omdat de potentie van een ruimte inzichtelijk en voelbaar wordt gemaakt.

Daarnaast kun je als ontwerper de impact van een stedelijke interventie uitbuiten. Deze is bijvoorbeeld te sturen door slim gebruik te maken van social media. Op die manier kun je ervoor zorgen dat het een ware hype wordt en dat niet alleen voorbijgangers kennisnemen van het project, maar ook andere mensen. Zo kun je werken aan je bekendheid en je imago als ontwerper. Een project dat je zelf hebt geïnitieerd kan worden opgepakt door mogelijke opdrachtgevers, die potentie zijn in jouw manier van werken.


Marly Weemen van In-space heeft in opdracht al een aantal ‘guerrilla knitting’ projecten voltooid. In opdracht van Mothership kreeg het kunstwerk De Krul op de Markt van Nieuwegein ‘stiekem’ een warme sjaal aangetrokken. Foto: www.in-space.nl

P.S. Ik ben me ervan bewust dat de selectie projecten die hier aan de orde komt enigszins beperkt is. Dus mocht jij ook een voorbeeld van guerrilla art kennen of zelfs hebben gemaakt, laat het me dan weten door een mail te sturen naar m.pit@sdu.nl!

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels