blog

Bouwen in het post-Vinex tijdperk

Architectuur

Dit jaar precies twintig jaar geleden verscheen de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra, in de volksmond al snel afgekort tot Vinex. In dit rapport werd berekend dat in Nederland tot het jaar 2015 een dikke zeshonderd duizend woningen moest worden gerealiseerd. Deze dienden te worden gebouwd in wijken die direct aansloten op de al bestaande steden. Ook moesten ze worden gerealiseerd in een minimale dichtheid van dertig woningen per hectare. Vervolgens zette de planningsmachinerie van Nederland zich in beweging en werden de zogenoemde Vinexwijken gerealiseerd. Dat ging lange tijd goed en zowel ontwikkelaars als gemeentes verdienden goud geld.

De machinerie kwam in 2008 knarsend tot stilstand. Denkbaar is dat deze fantastische infrastructuur nu een hindernis vormt voor het herstel en de weg naar de toekomst.

 

Ontwikkelaars maar ook gemeentes zitten op dit moment met grote hoeveelheden onbebouwde grond in de maag. Deze werden in de goede tijd aangekocht vanuit de verwachting dat het geld zou worden terugverdiend met woningbouw. Dat was echter voor de crisis. Zo deze huizen nu nog worden gebouwd, zijn de opbrengsten onvoldoende om de investeringen terug te verdienen. Volgens Pieter van Rooy, codirecteur van het innovatieprogramma Nederland Boven Water, dreigt driekwart van de projecten vast te lopen. Dat stelt hij een studie die vorige week is aangeboden aan Minister Schultz van Infrastructuur & Milieu.

 

Volgens deze studie, waarvan in het blad Binnenlands bestuur een uitstekende samenvatting verscheen, is de meeste winst te halen uit een betere samenwerking tussen bestuurlijke en private partijen. Ook zouden de regels rond het grondeigendom en de bepaling van de grondprijs moeten worden aangepast. Zo zouden grondeigenaars voortaan niet meer automatisch het recht op ontwikkeling moeten krijgen en dient de helft van de meerwaarde van de grond aan een gemeente te worden teruggegeven. Voorwaarde is wel, dat grondbezitters en gemeenten op enig moment hun verlies nemen door grondafwaardering of grondsaldering.

 

Dat zal niet zonder slag of stoot gaan. In NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag verklaarde beleidsadviseur Rob de Boer van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten dat de Ruimtelijke Ordening niet meer is te financieren. In hetzelfde krantenbericht stelde Diana de Jong, directeur gebiedsontwikkeling bij Bouwfonds dat betrokken is bij 85 grondexploitaties in Nederland, dat de gemeenten veel te grote ambities koesteren die ze niet kunnen financieren. Ontwikkelaars willen pas bouwen op grond van ‘realistische’ plannen.

 

Duidelijk is dat de planningsmachinerie van voor de crisis nooit meer op gang komt en dat drastische maatregelen noodzakelijk zijn. Ook lijkt het me een goede zaak als wordt gezocht naar nieuwe verdienmodellen. Verdienmodellen bepalen echter de output, niet de uitkomst. De vraag die daarom centraal moet staan, is de vraag of ze betekenis hebben voor de mensen, de samenleving, de natuur en boven alles voor de toekomst.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels