blog

Ecologisch herbestemmen

Architectuur

Toeval of niet, maar op het moment dat ik druk bezig was met deze blog over duurzaam en ecologisch herbestemmen, kwam de blog van Harm Tilman voorbij, ‘Architectuur en renovatie’. Hij formuleert de afsluitende vraag: welke ideeën en handvatten ons ter beschikking staan in het herbestemmen van bestaande gebouwen? Daar wil ik wel op inhaken!

Ecologisch herbestemmen

 

 

Herbestemmen spreekt enerzijds tot de verbeelding (leuk, een oud kerkgebouw om in te wonen of te werken) anderzijds is het ook bittere noodzaak. Door het vergrijzingseffect, het nieuwe werken en de veranderende samenstelling van onze huishoudens zal ook de vraag naar bebouwde vierkante meters alleen maar afnemen (bron: Search).

 

Herbestemming van de Kruisherenkerk in Maastricht. In volle glorie behouden, maar wel een erg aanlokkelijke entree.

Vele duizenden gebouwen staan al leeg, van relatief moderne kantoren tot honderden jaren oude monumenten. Steeds vaker beseft men dat het herbestemmen vele voordelen biedt:

  • de stedelijke geschiedenis blijft zichtbaar in de vorm van monumentale, of industriële gebouwen
  • bouwperiodes blijven zichtbaar
  • de stedelijke omgeving krijgt niet zelden een impuls door het herbestemmen
  • herbestemmen speelt in op de sociale duurzaamheid: sociale structuren, gemeenschapszin en betrokkenheid van een wijk of gebied gaan niet verloren

Dat zijn dus de sociaal maatschappelijke aspecten. Kijkend naar de duurzame aspecten, dan zitten er nog meer voordelen aan:

  • herbestemmen vereist minder verbruik van grondstoffen dan nieuwbouw
  • herbestemming vermindert het bouwverkeer in stedelijk gebied
  • energiekosten en CO2-belasting van slopen en nieuw energiezuinig bouwen, zijn, hoe energiezuinig je ook bouwt, het energieverbruik is altijd vele malen hoger dan duurzaam renoveren
  • oude gebouwen zijn veelal overgedimensioneerd doordat onze vriend de computer er nog niet was, dus zijn ze veel sterker dan je verwacht.

De vraag of we moeten herbestemmen of slopen en nieuwbouwen, lijkt me hiermee beantwoord.

De Tempel, Den Haag

Hoe, vraagt Harm zich ook af, kan je bij renovatie voldoen aan de huidige normen en eisen? Graag noem ik dan De Tempel in Den Haag, het eerste rijksmonument met energielabel A. Hier is het warmbouwenprincipe toegepast. Dit principe is gebaseerd op beproefde technieken voor opwekken en afgeven van warmte en koude, waardoor de energiehuishouding in gebouwen in balans gebracht wordt. Als er voldoende warmte door de schil van het gebouw kan worden opgenomen en afgegeven, dan is isoleren niet meer nodig. Die balans in de energiehuishouding zorgt ervoor dat karakteristieke architectonische details niet hoeven te verdwijnen achter isolatiematerialen. Daar zit het grote voordeel bij het renoveren van oude stadswijken en herbestemmen van monumenten. Bij De Tempel in Den Haag zijn bleek zelfs dat de stalen kozijnen konden blijven zitten.

 

Dus er kan al veel. De focus ligt wel weer erg op de energie, terwijl het gebruik van natuurlijke en milieuvriendelijke materialen (lees: hergroeibare en herbruikbare) een minstens zo belangrijk aspect van duurzaam herbestemmen zou moeten zijn. Het stijgende gebrek aan grondstoffen is een misschien nog wel belangrijker aspect in de hele milieuproblematiek, dan het oplossen van de energievraag.

Het is goed om te zien dat er herbestemingsgebouwen zijn die ook dat stapje extra zetten, zoals het HAKA gebouw in Rotterdam. Een geprezen een vaak aangehaald project vanwege de kennis, innovatie en duurzaamheid. De begane grond is ingericht met gebruikte materialen. Kleding, hout, oude deuren en glas van oude kassen vormen de inrichting van het Recycle Office. Wij zijn momenteel met de eigenaars in gesprek om een verdieping biobased in te richten: een Biobased Office. Dat lijkt me wel wat!

 

Harm vroeg zich ook nog af welke relevante strategieën je zou kunnen gebruiken om met leegstand en renovatie/herbestemmen om te gaan. Dat lijkt me uiterst eenvoudig: bottom up en organisch laten groeien. Dat is het bouwen van de toekomst. Met name in binnenstedelijke bestaande gebouwen, maar ook voor nieuwbouw. Zo zal de overheid veel meer een faciliterende rol moeten spelen (bestemmingsvrij). Daar ga ik in mijn volgende blog verder op in.

Kenmerkend voor de genoemde herbestemingsprojecten is trouwens dat ze allemaal het uitgangspunt hebben om het architectonische karakter van het gebouw niet aan te tasten. Fraaie details, karakteristieke elementen en gevelindelingen geven gebouwen hun smoel en daar staat of valt iedere renovatie of herbestemming mee. Dat zal bij ieder project afgewogen moeten worden. Dat lijkt me persoonlijk overigens juist de uitdaging in dergelijke projecten. Nieuwbouw wordt bijna saai….

Tenslotte zou ik ook altijd wat ecologische aspecten aan de herbestemming kunnen hangen:

  • herbestemmen voorkomt het bouwen in natuur/groen in en om de stad
  • deze gebouwen bestaan uit gezonde materialen (de rommel is er later ingebracht, met asbest als koploper), voornamelijk baksteen en hout. Er was niet veel anders.
  • maak daar gebruik van en gebruik ook in je renovatie herbruikbare en natuurlijke materialen
  • leg als het even kan een groen dak erop, gebruik het regenwater of pas nestkasten toe: vleermuizen en vogels zijn dol op oude gebouwen

Om te beginnen zouden we in alle leegstaande gebouwen een fraaie binnentuin kunnen maken! Een soort urban jungle. Zoals in het voormalige station Atocha in Madrid: een fraaie botanische tuin.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels