blog

Assemblage architectuur

Architectuur

Onlangs was ik bij een lezing waar een duurzaam huis werd gepresenteerd. De spreker vertelde dat een Boeing 767, waar 345 passagiers in kunnen, binnen elf maanden na de bestelling ‘sleutelklaar’ wordt afgeleverd. Een Boeing 767 heeft meer dan 6 miljoen onderdelen, waarvan 3,3 miljoen bewegende…. Een woonhuis, waar je ongeveer met zijn vieren woont, heeft bij lange na niet zoveel onderdelen, en zeker niet bewegend. Waarom moet je daar dan toch 1,5 tot 2 jaar op wachten?

Assemblage architectuur

Ik merkte op dat je, als je 200 miljoen dollar neerlegt, ook wel 345 mensen aan een nieuw huis kunt helpen binnen elf maanden. Dat was een beetje flauw, want de kern van het betoog was dat het voor ‘de industrie’ geen probleem is om binnen 11 maanden te assembleren, terwijl de bouw hopeloos achterblijft.

Ik vind assembleren een stapje verder gaan dan ‘prefab’. Prefab betekent in wezen niets anders dan het samenvoegen van onderdelen die niet in situ gefabriceerd zijn. Bij assembleren gaat het toch meer over nauw op elkaar afgestemde onderdelen, die je op de bouwplaats nog slecht aan elkaar hoeft te klikken of schroeven. Moeten we daar niet meer naar kijken? Wat zijn de voordelen? Heeft het duurzame en ecologische gevolgen? En wat voor architectuur levert het op?

In de toekomst zullen binnenstedelijke bouwopgaven alleen maar toenemen en dus het assembleren van gebouwen ook. Dat is vele malen eenvoudiger dan binnenstedelijk alles in situ bouwen. Zeker met het oog op al het bijkomende vervoer van gereedschap, vrachtwagens, apparaten, kranen, etcetera.

Ecologische voordelen

Vertaald naar het moderne ecologisch bouwen, biedt assemblage veel voordelen. Veel duurzame en ecologische principes zijn eenvoudig toepasbaar. Het levert veel minder afval op, ten eerste door de afstemming van de onderdelen en ten tweede omdat het eenvoudig is om snijverliezen, restmateriaal en overmatige levering of gebruik te beperken. Het afval dat overblijft is vele malen eenvoudiger te scheiden, wat hergebruik of recycling bevordert. Het cradle-to-cradle principe van gescheiden kringlopen is daardoor ook beter te implementeren en we voorkomen dat restmateriaal rondslingert op bouwplaatsen, waar de wind alle kleine rommel opstuwt richting parken of water. Om nog maar niet te spreken van al het onnodige vervoer van de vele vrachtwagens die alleen het hout komen brengen of alleen de tegels. Het vervoer van de afvalcontainers, machines en gereedschap tellen we dan nog niet eens mee.

Voor wat betreft de bouwmethoden, is het niet voor niets dat er al verschillende methoden ontwikkeld zijn waarbij prefab of assemblage een belangrijk onderdeel zijn. Een bekende is ongetwijfeld het IFD bouwen (Industrieel, Flexibel en Demontabel): een geïntegreerde benadering van ontwerpen en bouwen, waarbij toekomstige veranderingen aan gebouwen eenvoudig doorgevoerd kunnen worden door het gebouw zoveel mogelijk samen te stellen uit industrieel vervaardigde en te demonteren bouwcomponenten.

Ander mooi voorbeeld is het SlimBouwen concept van prof. Jos Lichtenberg. Die gaat een stapje verder. SlimBouwen gaat nadrukkelijk over het industrialiseren van de bouw en het fysiek en organisatorisch ontkoppelen van leidingen (installaties). ‘In de industrie maakt men rendementen van 10%, faalkosten liggen lager dan 1%. In de bouw is het net andersom: 10% faalkosten en een rendement van ca. 1%’, zo staat op de site te lezen. www.slimbouwen.nl Het concept is inmiddels uitgegroeid naar een bouwmethode en de zusteraanpak SlimRenoveren.

Dit is in mijn ogen een uitstekend concept, alleen kan men nog een beetje meer naar de gebruikte materialen kijken. Een onderdeel dat naadloos past in ons ecologische bouwen, is de elektra: het stekkersysteem. Bekend in de kantorenwereld, een vreemde eend in de woningbouw.

In de auto-industrie wordt de gehele bedrading van een auto in 20 minuten geplaatst. In een gemiddeld gebouw is de elektricien weken bezig met honderden meters prachtig gele PVC leidingen te trekken om er vervolgens de draden door te trekken. Als het er uiteindelijk ligt en je wilt een schakelaar toch aan de andere kant is dat zo goed als onmogelijk…of onbetaalbaar. Onvoorstelbaar. Er zijn stekkersystemen die uitbreidbaar en aanpasbaar zijn. Geen enkel stukje PVC meer nodig, het zit in één: zogenaamde flexibele leidingen.

 

We reserveren onder het plafond een goot (of op plint niveau natuurlijk) daardoor heen trekken we het stekkersysteem en vanaf ieder punt kunnen we naar de schakelaar of contactdoos. Een kind doet de was en hij zorgt er dan ook voor dat de elektra fysiek ontkoppeld is, en los te (de)monteren is. Die PVC zijn we vast kwijt en het scheelt ook nog flink veel uren!

Gevolgen voor de architectuur

De reden om voor prefab en assemblage te kiezen, is altijd de euro’s geweest. Zoveel mogelijk hetzelfde, dus ‘veul voor weinig’… Een Boeing is natuurlijk ook altijd hetzelfde, een BMW ook. Op de kleur na dan. Dat is dan ook de valkuil voor assemblage architectuur. De rijen met honderden dezelfde Vinex huisjes kennen we. Massaproductie op gebouwschaal is het resultaat. Door de recessie moet er nu echter ‘voor de markt’ gebouwd worden.

Een ander initiatief is massaproductie op bouw-onderdelen-schaal, oftewel systeembouw. Ook daar heeft iedereen wel een beeld van. Zo niet:

Hier is de industrialisatie duidelijk doorgeschoten, het moet ook een beetje fraai zijn.

Om dat soort uitspattingen te voorkomen, zijn er vijf regels waar ieder bouw/ architectuurconcept aan zou moeten voldoen:

  • lokaal verkrijgbaar
  • eenvoudig te maken
  • flexibel in gebruik
  • prijsconcurrerend
  • grote ontwerpvrijheid

Dit komt vaak terug bij presentaties die ik houd over biobased bouwen.

Even tegen de oogkleppen: niet al het in situ bouwen is verkeerd. Maar als je in situ bouwt, doe het dan wel extreem: the buildbag. Voor twee projecten gaan we dit toepassen:

  • je wint de grondstof ter plaatste
  • je produceert ter plaatse
  • je bouwt ter plaatse
  • het afval blijft ter plaatse
  • je sloopt ter plaatse
  • het sloopafval blijft ter plaatse

Prachtig toch?

(….of haal ik nu mijn eigen blog onderuit…)

  

  

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels