blog

Plukmekaalstraat: kloof tussen de Elite en het Volk

Architectuur

Als architect kun je de mooiste naam voor je bouwwerk bedenken, maar het gebouw kan al snel een nieuwe naam krijgen in de volksmond. Die bijnaam zegt vaak meer over de aard en betekenis van het object dan de originele naam dat doet. Dit fenomeen komt overal wel voor, maar nergens zoveel als in Rotterdam. De Rotterdammers zijn, anders dan met voetbal, kampioenen als het gaat om bijnamen geven aan bouwwerken in hun stad.

Plukmekaalstraat: kloof tussen de Elite en het Volk

 

Voor mij begon dit besef toen onlangs iemand, een Rotterdammer, me vertelde dat de Koopgoot helemaal niet de Koopgoot heet, maar de Beurstraverse [Architecten Cie]. De Beurstraverse, spreek die naam eens hardop uit. Zonder veel moeite te doen klink je nogal bekakt. Dat is dus niks voor Rotterdammers. Bekakt praten doe je maar in Den Haag, Utrecht of Amsterdam.

Shopping down the drain

De winkelpassage onder straat niveau is inderdaad net een uitvergrote, open goot waar winkelende voetgangers doorheen stromen. Ik ben benieuwd hoe de Amerikaanse architect Jon Jerde, de shoppingmall guru die de koopgoot bekleed heeft met chic natuursteen, reageert als hem wordt verteld dat ‘The people in Rotterdam are happily shopping down the drain.’

De vakwereld doet zelf ook aan interpretatie. Tekeningen van Hilel Schoken gemaakt tijdens een seminar van de Architectural Association over architectuur semiotiek. Interpretaties en metaforen van de Ronchamp kapel van architect Le Corbusier. bron: The Language of Post-Modern Architecture van Charles Jencks

Plukmekaalstraat

De meeste overheidsgebouwen worden met de straatnaam aangeduid. Trouwen doe je in de Coolsingel (= het stadhuis), aangifte doe je op het Marconiplein (=politiebureau) en als je naar de Noordsingel moet, dan is het duidelijk dat er iets tussen jou en justitie is (rechtbank en huis van bewaring). De beste vind ik De Plukmekaalstraat, op de kaart terug te vinden als de Puntegaalstraat. Dit was het adres van het voormalig belastingkantoor. Puntegaal, Plukmekaal,…taalkundig best knap gevonden.

Moordenaartje

Tot het midden van de vorige eeuw reed er een stoomtram door de stad. De stoomtram bleek een aanslag te zijn op de verkeersveiligheid. Mensen waren nog niet gewend aan snel rijdend verkeer, met als gevolg veel dodelijke ongelukken. Zo werd de tram al gauw het Moordenaartje genoemd. Zowel de Plukmekaalstraat als het Moordenaartje zijn connotaties waaruit blijkt dat het Rotterdamse volk niet blij was met deze opgelegde functies in hun stad.

Poëtische bijnamen

Soms is de associatie meer poëtisch, zoals de Erasmusbrug die in de volksmond is omgedoopt tot De Zwaan. Overigens nadat hij eerder De Wipkip of De erectie van Peper werd genoemd. Daarmee geven de Rotterdammers kritiek op wat de bestuurders hebben bedacht en gerealiseerd. De indrukwekkende lijst van 110 bijnamen [www.bijnamenvoorgebouwen.nl] toont de kloof tussen de elite, in dit geval bestuurders en architecten, en het Rotterdamse volk met haar gevoel voor humor en ‘niet lullen maar poetsen’-mentaliteit.

Bijnaam als expressie van intimiteit

Een bijnaam is vaak een uiting van kritiek of bedoeld om uit te dagen, maar kan ook een expressie van intimiteit zijn. Het geeft altijd een soort essentie weer. Markante gebouwen in de stad worden je in zekere zin opgelegd, je kunt er niet omheen. Net zoals de vele kunstobjecten in de openbare ruimte. De connotaties en associaties van de bijnamen in Rotterdam geven de opgedrongen bouwwerken iets alledaags, waardoor ze iets dichterbij het volk staan. Je zou wel kunnen stellen dat dit ook een manier is om je de stad (psychologisch) toe te eigenen.

De Patatzak en De Langdingsbaan

Rotterdam is nog volop aan het bouwen, veranderen en ontwikkelen. Het nieuwe centraal station staat nog in de steigers maar staat nu al bekend als De Patatzak. Naast het Binnenrotteplein, oftewel De Landingsbaan, een grote langgerekte open ruimte die is ontstaan door de sloop van een voormalig viaduct, verrijst de enorme Markthal [MVRDV].Ik vraag me af of het niet gaat concurreren met de drie dagen markt het hele jaar door op De Landingsbaan.

Istanbul aan de Maas

En op de Kop van Zuid alias Manhattan aan de Maas alias Istanbul aan de Maas, manifesteert zich langzaam maar zeker De Rotterdam [OMA], het grootste gebouw van Nederland. Beide gebouwen zijn nog bijnaamloos. Bij deze de oproep: Weet jij een bijnaam voor deze twee die ook nog eens lekker bekt in de Rotterdamse volksmond?

 
Bijnaam gezocht voor de Markthal en de Rotterdam

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels