blog

AFFR 1: Norman Foster en Future Systems

Architectuur

In de huidge economie is architectuur dé manier voor publieke en private opdrachtgevers om de aandacht van de internationale gemeenschap op zich te vestigen. Naast binnenstedelijk bouwen en naast zorg en onderwijs, biedt internationalisering dan ook grote kansen voor architecten. Maar ook dilemma’s. Gaat de dienstbaarheid aan de opdrachtgever niet ten koste van de integriteit van het vak?

AFFR 1: Norman Foster en Future Systems

Op het AFFR waren twee films te zien die met dit dilemma op een volstrekt tegenovergestelde manier omgaan. In de film Eye above Prague volgen we Jan Kaplicky van Future Systems die de prijsvraag voor de Nationale Bibliotheek in Praag wint. Daarvoor zag ik de documentaire How much does your building weigh, Mr. Foster? In deze film wordt aan de hand van de brug in Millau, het vliegveld Chek Lap Kok en de Augurk in Londen een portret van Norman Foster geschetst. De tegenstelling tussen beide kan niet groter zijn.

De door architectuurcriticus Deyan Sudjc geschreven film is een heldensaga, een modern sprookje. Een jongen groeit op in eenvoudig rijtjeshuis in Manchester, krijg een baantje op een architectenbureau, maakt in zijn avonduren een portfolio en verwerft zo zijn eerste opdracht. De rest is geschiedenis. De film toont alle grote successen van Foster, maar ook zijn enorme gedrevenheid. En zoals we Poetin met ontbloot bovenlijf in een rivier zien staan vissen, zien we Foster aan de start van de langlauf marathon in Noorwegen en trainend op de fiets in de heuvels van Zuidoost Engeland.

Eye above Prague ontwikkelt zich na de aanvankelijke euforie tot een tranendal. Jan Kaplicky heeft de pech dat zijn ontwerp de speelbal wordt van een voor hem nauwelijks te doorgronden moddergevecht tussen twee politieke rivalen: Havel (voorstander) en Claus (tegenstander). Het ontwerp gaat uiteindelijk niet door. En op de dag dat zijn jonge Tsjechische vrouw hun eerste kind baart, overlijdt Kaplicky in Praag op straat aan de gevolgen van een hartaanval.

Kaplicky maakt een goed gebouw maar gaat ten onder aan politieke problemen. Foster lijkt de laatste nooit op zijn pad tegen te komen. Over de sociale en politieke context waarin enkele van zijn ontwerpen tot stand komen, lijkt hij zich niet druk te maken. Foster wordt geportretteerd als de man die uiteindelijk alles weet te overwinnen, zelfs de gevolgen van kanker en een hartaanval. Voor hem is het maken van goede gebouwen zijn enige verantwoordelijkheid, los van welke politiek dan ook.

Puur als film is How much does your building weigh, Mr. Foster talloze malen beter, mede dankzij het strakke verhaal, de adembenemende beelden en de protagonist zelf. Eye above Prague oogt als een super 8 film, waarin de totaal onvoorziene gebeurtenissen met de filmer aan de haal gaan. Maar de film over Kaplicky is wel een pijnlijk eerlijke film. De vertwijfeling valt van zijn gezicht af te lezen, naarmate de film vordert en het echec zich aankondigt. Dat hij de veldslag niet gaat winnen, is de kijker al veel eerder duidelijk dan de hoofdfiguur zelf.

In How much does your building weigh, Mr. Foster is ieder idee van mislukking ver weg. Zo lijkt alles te zijn gedaan door de Man Himself, wat natuurlijk niet kan. Dat zijn bureau naast de getoonde highlights ook een omvangrijke middelmatige productie heeft, blijft nadrukkelijk buiten beeld. En ook de beursgang, voor een dergelijk bedrijf uniek te noemen, en de recente massaontslagen blijven buiten beeld.

Veel komt de kijker in How much does your building weigh, Mr. Foster dus niet te weten. Hoe gaat Foster om met de dilemma’s waar Kaplicky zo duidelijk mee worstelt? Ook blijft onduidelijk wie How much does your building weigh, Mr. Foster heeft gefinancierd. Of heeft Foster een monument voor zichzelf opgericht? Om aan te geven dat voor het maken van een goed gebouw iedere opdrachtgever op hem kan rekenen?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels