blog

Schoenen als bouwwerken

Architectuur

‘Wolkenkrabbers’ worden ze genoemd in de modebladen, de hakken die het afgelopen seizoen de catwalks domineerden. Niet alleen de hoogte van de huidige hakken (tot 20 cm) roept associaties op met hoogbouw, maar ook de uitgesproken en geometrische vormen van de schoenen zelf doen architectonisch aan. Trapezoïden, rechthoeken en blokken als hak maakten van schoenen heuse bouwwerken.

Schoenen als bouwwerken

Nu draag ik graag hoge hakken, maar er is een grens – al wilde ik voor die van  Rem D. Koolhaas graag een uitzondering maken. Het neefje van de beroemde architect richtte tien jaar geleden samen met Galahad Clark, van schoenenmultinational Clarks, het merk United Nude op. Hij, zelf van oorsprong ook architect, is een meester in het integreren van architectuur in schoenontwerp.
Uitgangspunt voor zijn ontwerpen zijn een architectonisch idee of een bestaand object, zoals een stoel. De meubels van Ludwig Mies van der Rohe en van Charles en Ray Eames zijn een inspiratiebron, maar ook modernistische torenflats.

 

Pump uit de serie Block van United Nude

Lekker lopen

Het meest iconische schoenontwerp van de laatste tien jaar is ongetwijfeld die voor de Möbius-schoen. Deze is geïnspireerd op de Möbiusband, een éénzijdige vorm met één rand die eeuwig doorloopt. Een reep leer vormt de zool, de hak, het voetbed en de bovenkant, met als resultaat een elegante sandaal met een bijzondere open (en lage) hak. United Nude brengt nu ook laarzen uit met deze opvallende hak.
Nog extravaganter zijn de Eamz-modellen, waarbij het iconische stoelpootje van de eames-kantoorstoelen lijkt te zijn afgezaagd en halverwege de zool is bevestigd. En door een zwart blok op zijn kant onder een ballerina te leggen, of rechtop te zetten, ontstaan de hakken van de Block-serie.

  

Enkellaarsjes uit de serie Eamz van United Nude. 

Hoe hoog ze ook zijn, de schoenen van United Nude lopen verbazingwekkend lekker, zeggen mijn vriendinnen die in het bezit zijn van een Koolhaas-schoen. Helaas loopt de collectie slechts tot maat 41 en dat is net een maatje te klein voor mij.

Gehry, Hadid en Kuster

Gelukkig ben ik niet alleen afhankelijk van Rem D. Koolhaas om mijn liefde voor architectuur aan de buitenwereld te tonen, maar kan ik ook kiezen uit schoenen die door andere architecten zijn ontworpen. Frank Gehry maakte twee jaar terug samen met zijn zoon Alejandro een klassieke zwart-met-witte laars voor het Amerikaanse merk J.M. Weston.

  

Laars van J.M. Weston door Frank Gehry

De Amerikaanse architect Bernard Rudofsky richtte al in 1947 het sandalenmerk Bernardo op, waarvoor hij samen met zijn vrouw de ontwerpen maakte. Zaha Hadid bedacht in 2008 een fraai open schoentje voor het Braziliaanse kunststofbedrijf Melissa, dat ze opvolgde met laarzen en sportschoenen voor Lacoste afgelopen zomer. En ook de Nederlandse interieurarchitect Eric Kuster heeft zijn eigen sneakerlijn bij Metro Sneakers, en die zijn net als zijn interieurs behoorlijk ‘glam’. Vooral in de materiaalkeuze ontdek je duidelijk zijn hand: de sneakers zijn gemaakt van bronskleurig leer, metallic lakleer en krokoleer.

 

Sneakers Metro by Eric Kuster

Architectuur op kleine schaal

Grappig, waarom vinden architecten schoenontwerp zo interessant? Frank Gehry zwichtte voor de opdracht omdat zijn vrouw het zo graag wilde: zij heeft een enorme schoenenverzameling en hij noemt haar ‘Mevrouw Imelda’. Een serieus antwoord is dat hij een duidelijke connectie ziet tussen zijn vak en schoeisel: “Schoenen zijn architectuur op kleine schaal.”
Ook Hadid vergelijkt het ontwerpen van schoenen met gebouwen: zo kan zij op kleine schaal experimenteren met vormen, structuren, oppervlaktes en materialen en deze kennis eventueel toepassen op gebouwen. “Of het nu schoenen zijn of masterplannen, we gebruiken hetzelfde ontwerpproces en dezelfde ontwerptaal.”

 

Ballerina’s Melissa van Zaha Hadid

Schoenen bouwen

Schoenontwerp en architectuur delen steeds vaker dezelfde technologie. Nieuwe technieken als direct metal laser sintering en 3D printen bieden meer mogelijkheden op het gebied van vorm en leerbewerking, en met de injectiespuitmachines voor kunststof stoelen kunnen schoenen als het ware uit een stuk worden opgebouwd. Dat is vooral mooi gedaan in de hoge ballerina die Hadid maakte voor Melissa: de asymmetrische bandjes langs de kuit lijken omhoog te kronkelen uit het onderstuk. Zo wordt de schoen een onmiskenbare Hadid: vloeiende lijnen en naadloze oppervlaktes.

Personal branding

Natuurlijk is het ontwerpen van schoenen en andere producten, zoals meubels en serviezen, ook een manier om de (merk)naam van een architect te vergroten: personal branding. En is de samenwerking met een architect voor een schoenfabrikant een goede manier om te laten zien hoe innovatief en grensverleggend hij is.

 

De mannencollectie van United Nude is net gelanceerd.  

Branching out

Commerciële uitverkoop van starchitects? Onzin, vindt Gehry. “In de Renaissance werkten architecten ook in allerlei disciplines.” Branching out, oftewel het ontwerpen van schoenen en andere producten, kan voor architecten ook een manier zijn om de huidige crisis door te komen.
Misschien een idee voor jonge Nederlandse architecten zonder werk: maak architectuur voor de vrouwenvoet! Op schoenen bezuinigen doen vrouwen namelijk nooit, ook niet in een economische recessie. Een dankbare taak lijkt me. En een tip die ook Rem. D. Koolhaas ter harte mag nemen: vergeet de lange Nederlandse vrouw niet, dus tot maatje 42 graag!

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels