blog

Nieuwe bescheidenheid

Architectuur

In de architectuur lag jarenlang de aandacht bij de bijzondere projecten. Komende tijd gaat het er vooral om de kwaliteit van de standaardproductie te verhogen. Geen ‘grand projets’ meer, maar kleinere opgaven. Geen eindeloze stroom nieuwe initiatieven meer, maar noodzakelijke interventies in de bestaande stad.

Nieuwe bescheidenheid

 

 

De gewone productie staat stevig onder druk, zoals duidelijk wordt uit de stagnerende woningbouw, de kwaliteit van scholenbouw en zorgvoorzieningen, enzovoort. Architecten zullen zelf ontwikkelingen ter hand moeten nemen en zo het initiatief naar zich toe moeten trekken. Het moment is aanleiding tot een nieuwe bescheidenheid waarbij het bouwen het centrale punt is. Waarde zal moeten worden gevonden in wat eenvoud is.

Afgelopen week bezocht ik samen met Sander, mijn collega bij de Architect, ‘Architectuur als noodzaak’ in het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) te Rotterdam. Ole Bouman ontvouwt met deze tentoonstelling een programma dat moeilijk bescheiden genoemd kan worden. Volgens Bouman bereikt ons de ene rampspoed na de andere: de voedselketens worden ondermijnd, de volksgezondheid wordt bedreigd, de energie raakt op, de sociale samenhang neemt af, en ga zo maar door. Volgens Bouman is het evident dat de architectuur een hand heeft gehad in deze opeenstapeling van crises.

Even zo potsierlijk is Bouman’s stelling dat de architectuur niet alleen onderdeel is van het probleem maar ook van de oplossing. “De architect als zondaar wordt alweer afgelost door de architect als verlosser of toch in ieder geval als diegene die de opgave werkelijk kan aanpakken” heet het dan. Als Bouman vraagt om oplossingen van kwesties die groter zijn dan architectuur, maar die ook niet zonder architectuur kunnen, dan staat hem ongetwijfeld het masterplan Zeekracht van OMA voor ogen. Voorstelbaar is dat Rem Koolhaas in een bootje de Noordzee opvaart om windturbines op de wind te zetten, maar of dit echt een oplossing is voor de mondiale energieproblemen?

De tentoonstelling bevat prachtige ontwerpen, maar ze bevatten op enkele uitzonderingen na weinig aanknopingspunten voor diegenen die zich zorgen maken over de toekomst van de architectuur. Dat kan ook nauwelijks anders, aangezien het merendeel van de plannen tot stand is gekomen in een periode die zich kenmerkte door optimisme, overmoed en overvloed. De tentoonstelling belicht de randgebieden van het vak, maar gaat voorbij aan de uitdagingen die op de architectuur zelf afkomen.


Illustraties afkomstig uit het boek ‘Architectuur als noodzaak, Nederlandse ontwerpen voor de toekomst

Onbedoeld is ‘Architectuur als noodzaak’ een treffende illustratie van de problematische situatie waarin architecten zijn terecht gekomen. De architect is steeds meer gedwongen om leverancier te worden van concepten en komt steeds verder af te staan van de zorg om het gebouwde eindresultaat. Architecten die ervoor kiezen intens betrokken te zijn bij het gehele proces van ontwerp tot concrete realisatie, krijgen het steeds moeilijker.

In een samenleving waarin aansprakelijkheid en juridische claims steeds belangrijker worden, is de architect minder gewapend dan de aannemerij. De architect wordt zo gedwongen tot het maken van verleidelijke maquettes, renderings en SMLXL-boeken. Het probleem van ‘Architectuur als noodzaak’ is dat ze dit proces zo niet versterkt, dan toch volledig onbesproken en ongemoeid laat.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels