blog

Kwaliteit en architectuur

Architectuur

De bloeitijd van de Nederlandse architectuur ligt inmiddels al weer een tijdje achter ons. Door de kredietcrisis is de sector hard getroffen. Het omzetverlies dat de Nederlandse bureaus de afgelopen twee jaar hebben moeten incasseren, kom je elders in de economie nergens tegen. De vooruitzichten zijn nog altijd bleek, de frustraties navenant hoog.

Kwaliteit en architectuur

 

Tegelijkertijd wordt de malaise ook in de architectuur zelf gevoeld. De onzekerheid welke richting moet worden opgegaan, is overal voelbaar. Tien twintig jaar geleden waren de verschillen tussen architecten nog pregnant en bestond de Nederlandse architectuur uit verschillende, met elkaar wedijverende stromingen. Deze onderlinge verschillen zijn echter vrijwel geheel opgelost. De architectuurdiscussie staat op een laag pitje.

Symptomatisch hiervoor is de ontvangst die het Zaanhotel van Molenaar van Winden ten deel is gevallen. Een op het eerste gezicht traditioneel gebouw, maar bij nader inzicht misschien meer Superdutch dan al zijn voorgangers. Over de mediagenieke gevel is veel te doen. Het gebouw is ondermeer bedoeld om Zaandam op de kaart te zetten en moet zijn weg in de media kunnen vinden. Het is daarmee onderdeel van een poging deze stad een nieuwe, toeristische bestemming te geven.

Blog Kwaliteit en Architectuur

In dat beeld passen Zaanse souvenirs als koektrommels, beschuitblikken en dergelijke. Maar ook is veel te doen over het feit dat de architect deze referenties heeft gebruikt in de gevel. Echter, alle architecten maken gebruik van referenties en zetten deze in hun nieuwe ontwerpen in. In dit geval is gewerkt met letterlijke citaten die zijn ontleend aan de Zaanse architectuur. In de gevel zijn zeventig verschillende traditionele huizen verwerkt.

Voor de compositie is echter gebruik gemaakt van het sinds Superdutch geliefde stapelen van volumes. De architect Wilfried van Winden zelf rept in dit verband van Fusion architectuur, dus een architectuur waarin de meest uiteenlopende elementen en delen opnieuw worden gemixt tot een aantrekkelijk geheel. Dit maakt het hotel tot een lastig te classificeren gebouw, omdat categorieën die van oudsher hiervoor zijn gebruikt, hun betekenis hebben verloren. Met woorden als traditionalisme en modernisme krijgt men geen vat op dit gebouw.

Dit maakt de huidige crisis ook tot een crisis van de kritiek. Afgelopen week besteedde het programma Kunstmest TV aan de hand van het Zaanse hotel aandacht aan de vernieuwing van de architectuur. Volgens Cees Dam is het hotel te beschouwen als een tsunami die in Zaandam huisjes op een hoop heeft geveegd en heeft verwerkt tot een hotel. De traditie is volgens hem gebruikt om terug te stappen in de tijd. Het kopiëren van gisteren is niet interessant, omdat het de mensen een verkeerd gevoel van veiligheid zou bezorgen, aldus Dam.

Blog Kwaliteit en Architectuur

Vincent van Rossum, medeauteur van het boek De Nieuwe traditie, beschouwde het Zaanhotel daarentegen als een nuttige excursie in geschiedenis van de de architectuur. Al eeuwenlang grijpen we volgens hem terug op het verleden. Tegenover architecten die vinden dat architectuur altijd vooruit moet gaan en vernieuwen, staat het traditionalisme. Met het laatste kunnen de fouten van het eerste worden hersteld. Zo zou het Palace hotel in Zantvoort van Jan Wils ook door Wilfried moeten worden opgeleukt.

In de uitzending was ook zangeres Margriet Eshuijs aanwezig. Zij verwelkomde het hotel als een verrijking van Zaandam, maar stelde in tegenstelling tot Dam en Van Rossum wel kritische vragen. Het gebouw staat in een verloederde omgeving; wordt de omgeving zelf ook opgefrist, wilde ze weten? En sluit de onderkant van het gebouw goed aan op de omgeving en heeft het een goede entree?

Van Rossum bleef hierop het antwoord schuldig. Volgens hem moeten we niets willen en mag alles, als de gemiddelde burger het maar leuk vindt. Dat is teleurstellend. Critici kunnen immers het onderscheid maken en aangeven wat kwaliteit is. Dat alle Nederlanders in huisjes met een puntdak willen wonen, kan de eerste de beste makelaar je ook vertellen. De vraag is echter welke kwaliteiten deze huizen moeten bezitten. Als we deze niet benoemen en met anderen delen, raakt het besef van kwaliteit cultureel voorgoed verloren.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels