blog

Exit icoonarchitectuur?

Architectuur

Het icoongebouw heeft zijn langste tijd gehad. Architecten gaan weer normale en gewone gebouwen ontwerpen.

Exit icoonarchitectuur?

De lucht achter deze gebouwen is onveranderd blauw. Ze komen het beste tot hun recht aan het water, omdat ze daarin op spectaculaire wijze worden weerspiegeld. Behalve overdag zijn ze ook ’s nachts spectaculair en verlicht. In de hedendaagse architectuur worden dergelijke gebouwen die herkenbaar zijn aan hun expressieve of sculpturale voorkomen, ook wel iconen genoemd. Was in vroegere tijden een monument duidelijk te onderscheiden van een utilitair gebouw, tegenwoordig kan ieder gebouw een icoon zijn, of het nu een museum of een fietsenstalling is. Icoongebouwen zijn in de regel nadrukkelijk zichzelf en niet of nauwelijks aangesloten op de omgeving ervan. De huid ervan is pure verschijning en in die zin flinterdun.

Het bekendste icoongebouw van de afgelopen periode is ongetwijfeld het Guggenheim museum van Frank Gehry in Bilbao. De bouwkosten bedroegen 100 miljoen dollar, maar deze zijn ruimschoots terugverdiend. Al in het eerste jaar trok het museum 1,3 miljoen bezoekers, waarvan zo’n tachtig procent van buiten de regio afkomstig was. Dit bracht een zodanige hoeveelheid inkomsten in het laatje van Baskenland, dat daarvan gemakkelijk vier nieuwe Guggenheims hadden kunnen worden gebouwd. De bouw van dit museum staat symbool voor de geslaagde transformatie van een vervallen havenstad in een moderne cultuurmetropool.

Het wordt het “Bilbao effect” genoemd en sindsdien hebben veel steden geprobeerd dit te herhalen door een beroemde architect in te huren om eens “iets anders” te maken. Dat bleek lang niet altijd goed te gaan. Bovendien gingen ze grote economische en culturele risico’s aan die ze nu door de kredietcrisis flink moeten bekopen. De tijd van icoongebouwen lijkt daarmee voorbij. Twee voorbeelden kunnen dit verduidelijken.

Iconisch woongebouw: MVRDV, woongebouw, Geuzeveld, Amsterdam

De neergang in de bouwmarkt dit jaar zal flink zijn. Tijdens een bijeenkomst van het Experiment, vorige week in Den Haag, wees Rienk Postuma, hoofd Projectontwikkeling van de Key / Principaal erop, dat anders dan vorig jaar in 2010 de nieuwbouw heel beperkt zal zijn. De verkoop van nieuwbouwwoningen stagneert en dit heeft grote gevolgen voor de huurwoningen aangezien zij door hun onrendabele top zeer afhankelijk zijn van deze verkoop. Het betekent dat opdrachtgevers op zoek gaan naar kleinere, beter te faseren projecten en dat de complexiteit van programma’s zal worden ‘uitgesorteerd’. Dat laatste betekent onder meer dat het iconische woongebouw, vaak met een mix aan functies, niet meer van de grond zal komen.

Maxxi Museum: Zaha Hadid, Rome. Foto Maxxi Museum

Ook musea behoren tot de bedreigde soort. Onlangs wilde een modern kunstmuseum in de Verenigde Staten zijn gehele collectie verkopen en vervolgens de deuren voor het publiek gebouw sluiten. Voorgoed. Het is onduidelijk hoe het is gesteld met de financiële positie van de meeste musea, maar het leidt weinig twijfel dat zij niet op dezelfde voet kunnen doorgaan. Veel musea is het water tot aan de lippen gestegen. Ze zullen hun ambities moeten bijstellen.

Het betekent dat woongebouwen of musea, fietsenstallingen of scholen, niet meer nieuw, mooi of spectaculair hoeven te zijn, maar dat ze weer dienen aan te sluiten op het langdurige gebruik dat ervan wordt gemaakt. Doorslaggevend is niet meer de eerste visuele indruk, maar de kwaliteit ervan op langere termijn. De architectuur wordt weer een vertaling van de functie en het gebruik dat ervan wordt gemaakt. Wat telt is of het goede gebouwen zijn, dat wil zeggen of het gebouwen zijn die ervaren kunnen worden met alle zintuigen. Gebouwen dus die een samenvatting zijn van wat iedereen ervan verwacht.

Terwijl het huidige architectuurdebat nog altijd sterk is gericht op het buitengewone, dienen architecten nu weer het gewone, normale en organische proces in architectuur te onderzoeken, te begrijpen en te beïnvloeden.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels