blog

Weekdieren als tijdloze inspiratie

Architectuur

De meubels die te zien zijn op de tentoonstelling Berlage Totaal in het Gemeentemuseum Den Haag, zou ik niet zo snel in mijn huis zetten. De reden? Daarvoor leen ik even de woorden van een collega: “Ik voel er niets bij, maar ik kan het vakmanschap erg waarderen”. Het behang daarentegen, ook ontworpen door Hendrik Petrus Berlage (1856-1934), zou ik zo op mijn muren plakken.

Weekdieren als tijdloze inspiratie

 

GEM

Voor een overzichtstentoonstelling van Berlage’s werk bestaat er geen toepasselijker decor dan het Gemeentemuseum in Den Haag. Dit gebouw was zijn laatste werk en wat mij betreft ook het mooiste. De voltooiing ervan heeft Berlage helaas niet mee mogen maken: het GEM werd een jaar na zijn dood geopend.

 
Het gerealiseerde gebouw was overigens niet Berlages eerste ontwerp. Dat was een megalomaan complex met vleugels rond een enorme koepel, waarvan de maquette ook in het GEM is tentoongesteld.

Robuust

Berlage was meer dan alleen een architect, je zou hem een totaalkunstenaar kunnen noemen. Zo ontwierp hij ook interieurs, meubels, serviezen, kandelaars en boekomslagen, die niet zouden misstaan in het interieur van mijn opa en oma. Zijn meubels zijn door het gebruik van eikenhout nogal robuust. Berlage was van mening dat materiaal zo eerlijk mogelijk moest worden toegepast, waardoor hij houten onderdelen bijvoorbeeld niet wilde buigen. In zijn eerste meubels bracht hij verfijning aan door ze te voorzien van decoratief snijwerk. Later werden ze slanker van vorm.

Ontwerptekening behangpatroon Ciliata – 1927 – calqueerpapier, inkt – collectie Gemeentemuseum Den Haag  

Behang

De grootste verrassing van de tentoonstelling was voor mij het behang dat Berlage heeft ontworpen. Daarvoor liet hij zich inspireren door de afbeeldingen van weekdieren in het platenalbum Kunstformen der Natur van de Duitse zooloog Ernst Haëckel (1834-1919). Hierin staan sterk uitvergrote afbeeldingen van alleen onder de microscoop waarneembare dierlijke organismen. Deze beelden heeft Berlage geabstraheerd en verwerkt tot een wonderlijk patroon dat zou schitteren in mijn relatief moderne interieur.

  
Advertentie behang Ciliata – 1927 – boekdruk, inkt, papier – collectie Gemeentemuseum Den Haag

In de slaapkamer

Berlage maakte al rond 1905 behangontwerpen, maar pas in 1927 krijgt de Amsterdamse behangselpapiergroothandel Rath Doodeheefver toestemming om vier van zijn ontwerpen in productie te nemen. Het ontwerp Ciliata was bijvoorbeeld in vijf kleurstellingen verkrijgbaar. De blauwe variant lijkt me wel wat voor de slaapkamer.

 
Ontwerp behangpatroon Ciliata – 1927 – calqueerpapier, inkt – collectie Gemeentemuseum Den Haag

De tand des tijds

De behangpatronen van Berlage hebben dus de tand des tijds met verve doorstaan, terwijl zijn meubels wat mij betreft gedateerd zijn. Hoe kan dit? Wat maakt een ontwerp tijdloos? Dat het functioneel en duurzaam is en trends negeert? De decoratieve print van het behang zou dan eerder een modeverschijnsel moeten zijn. Het is lastig om hier de vinger op te leggen. Wie weet is over tachtig jaar het behang met de Franse lelies van Eijffinger ook nog populair. En wat vinden mijn kleinkinderen dan van de barokke meubels van Marcel Wanders? Echt iets voor oma? Of dromen ze van één van zijn fauteuils? Ik ben benieuwd.


Ontwerptekening voor versiering ‘Ophiodea’ – calqueerpapier, inkt aquarelverft – collectie Gemeentemuseum Den Haag

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels