blog

De hemel is vol

Architectuur

Waarom werken filmmakers met clichés en komen suburbane gebieden nauwelijks aan bod. Wonen 14 miljoen Nederlanders soms niet mooi? Aldus riep Adriaan Geuze filmmakers ter verantwoording. Het debat over de vraag of het veranderde stedelijk landschap wel aan bod komt in de Nederlandse film leidde tot een verhitte architectuurdiscussie tijdens het afgelopen Nederlands Filmfestival in Utrecht.

De hemel is vol

De filmmakers zeiden niet met zoveel woorden dat 14 miljoen Nederlanders niet mooi wonen. Maar hun reactie kwam er wel een beetje op neer. Grootste voordeel van stedelijke clichés voor de film, vonden ze de gelaagdheid van die plekken. De discussie ging er stevig aan toe, jammer dat ik niets bij me had om het in beeld of tekst vast te leggen.

Nu woon ik in het cliché grachtenpand, met om mij heen de clichés Dom, werven en grachten. Dat kan ik wel laten zien. Is het filmgenieker dan een buitenwijk?

Dom met ballen

Met zoveel clichés bij elkaar treedt synergie op, is één plus één zomaar meer dan twee. Zo ook hier. De Dom en de grachten leveren samen een compleet fallussymbool op. Torens worden wel fallussymbolen genoemd, maar ontberen meestal ballen. De Utrechtse Dom niet, zie onderstaande foto.

 

Backspace

De grachten met hun werven en bomen vormen een grote collectieve voorziening. De biotoop vormt vooral in de zomer een gemeenschappelijk atrium voor de bewoners. Het is echter onderbenut en verborgen. Je merkt er hoe horizontaal de samenleving is georiënteerd: mensen kijken niet omhoog, maar ook niet naar beneden. Het werfleven wordt op straat niet opgemerkt en het straatleven dringt nauwelijks door tot de werf. Het zijn gescheiden werelden. Illustratief daarvoor is misschien wel dat bewoners van werfkelders de straat als eerste verdieping beschouwen.

Zoals verandering van spijs doet eten, doet verandering van space je ook anders tegen dingen aankijken. In de zomer verzet ik dan ook vaak de zinnen aan de werf. Het leven is daar zoveel rustiger, dat je gerust kunt spreken van backspace. En over collectief gesproken: dit voorjaar opperden waterdeskundigen van Waternet bij een inzending voor de Waterinnovatieprijs 2010 het idee om grachten van de Amsterdamse grachtengordel in te zetten als zonnecollectoren. Een atrium, een biotoop, een zonnecollector en zelfs een glimp van New Babylon: gelaagd is het hier zeker.

De hemel is vol

Het is maar goed dat het leven op straat niet tot de werf doordringt. Tot de herriemakers behoort ook de evangelist met de roze muts. Gelukkig is hij tot inkeer gekomen. Tot afgelopen zomer schreeuwde hij met schelle stem het publiek het liefst tijdens drukke koopzaterdagen uit hun comfort-zone. Het was beslist niet wervend, ik denk dat hij door een collega-gelovige is bekeerd.

Sinds het filmfestival zwijgt hij. Hij heeft ook het cliché-affiche vervangen voor iets dat beslist geen cliché is. Hij krijgt met zijn ietwat verontrustende en raadselachtige boodschap meer ‘kwalitatieve aandacht’ dan ooit. De hemel is vol. Is het te laat om nog voor Jezus te kiezen of heeft Pim daar nu ook de geest uit de fles gekregen? Laten we het maar bij een modern-theologische verklaring houden: het gaat over de mooie plekken op aarde. De mooie plekken zijn bezet. Bezet met woningzoekenden en cameraploegen. Ze staan zich te vertrappelen voor de clichés.

Lichtkracht

Zoals voor de Dom. De gotische Dom viert het licht, zowel optisch als in gewicht. Alles in de top juicht naar de hemel, het wemelt rond de windbergen van tot stalagmieten gestolde jubeltonen; pinakels, spitsen en andere torentjes. Maar de top is ook zo rank, licht en transparant als een lantaarn.

Licht kan de stedelijke omgeving ook een natuurlijk aanschijn geven. Zie in de foto hierboven links hoe het licht zich door de straat stort. Het geeft de straat iets van een fjörd, een canyon.

Wonen in een fotogeniek cliché heeft veel voordelen. Voor de beste lichtsituatie hoef je niet met de eerste trein af te reizen of te overnachten. Ook is het goed voor de gezondheid. De twee foto’s hierboven rechts zijn genomen tijdens mijn dagelijkse ‘ochtendjoggle’ van iets voor zevenen. Daar wil je wel je bed voor uit.

Traditie, een open einde

Op dezelfde dagelijkse ochtenddribble nam ik ook bovenstaande foto’s. Natuur, of ook architectuur? Die brandnetel vertoont alle trekken van architectuur, als is het dan een traditionele architectuur. En de spin is een traditioneel werkend architect.

In een andere discipline vond ik deze zomer ook een mooi voorbeeld van traditioneel werken. Ook aan de gracht, al doet de locatie er weinig toe. Tim Knol gaf er een koffieconcert. Terwijl het toch niet ‘mijn muziek’ is bleven de liedjes in mijn hoofd hangen. Knol schaamt zich er niet voor om stevig in een traditie te staan. De oude ziel is openlijk in zijn sas als dingen in zijn liedjes je doen denken aan voorbije grootheden. Toch iets om over na te denken.

De plek van waaruit ik de wereld bekijk ligt in de straat waar Rietveld een eeuw terug twee jaar woonde (1911-1913) en later tot zijn dood kantoor hield (1933-1964). Hij verliet de wereld een jaar en een maand voor ik erop kwam. Deze herfst moest ook een andere bewoner van de Oudegracht eraan geloven. De Aesculus hippocastanum (geplant in 1901) heeft Rietveld nog gekend. Misschien wordt die Paardenkastanje ook wel beroemder na zijn dood. De boomstronken met de kopse kanten zien er in ieder geval meteen al uit als kunstwerken.

De overeenkomst met de lijstbeëindigingen aan de overkant treft me. Net als de overeenkomst tussen de kopse kanten van dat lijstwerk en de kopse kanten van de profielen van de Rietveldstoel: vormen die doorgaan in de ruimte. Rietveld heeft ze vast gezien.

 

De Oudegracht wordt slechts mondjesmaat belast met nieuwigheden. Rond 1960 kwam de Neudetoren van Maaskant het beeld contrasteren. Bij mij is de horizon sinds 1920 verrijkt door de 22 miljoen stenen tellende Inktpot van Heukelom. In 2000 landde er de UFO van Ruygrok. Een cliché dat vele toeristen voor mijn huis stopt om een kiekje te schieten. En dit jaar is de toepasselijke Verrekijker van Ligtvoet toegevoegd. Over open einden gesproken.

Er kan nog meer bij…

 

http://www.filmfestival.nl/nl/films/spiegel-van-holland-een-verstedelijkt-land

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels