blog

Omarm je mislukkingen

Architectuur

De letterlijke vertaling van het Engelse woord misfit is ‘mislukkeling’, ‘niet passend’ of ‘ongeschikt’. Dan lijkt Misfit een vreemde titel voor een overzichtstentoonstelling en monografie. Maar niet voor Hella Jongerius. Want in tegenstelling tot veel van haar collega’s wijst deze ontwerper mislukkelingen niet af, maar omarmt ze deze juist.

Omarm je mislukkingen

 

Voor Hella Jongerius zijn ‘misfits’ de individuele afwijkingen tussen de verschillende exemplaren van één ontwerp. Sinds de jaren negentig onderzoekt zij ambachtelijke imperfecties en het aanbrengen van individualiteit in industriële productieprocessen. De ontwerpen die dit oplevert, zijn nu te zien in de overzichtstentoonstelling Misfit in Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam.

Zo staan daar de Long Neck & Groove Bottles uit 2000, vazen waarvan de glazen en aardewerken delen met tape aan elkaar zijn bevestigd, omdat dit de enige manier is om ze te combineren – bij verhitting wordt glas namelijk zacht en keramiek hard. In plaats van de vaas lelijker te maken, voegt de ‘goedkope’ tape een bijzondere waarde aan het object toe. Ook maakte ze serviezen voor Koninklijke Tichelaar, die slechts voor de helft zijn geglazuurd, zodat het basismateriaal klei zichtbaar is.

 

Ambacht in massaproductie

Misschien wel de bekendste ontwerpen waarin Jongerius ambachtelijke werkwijzes wist te integreren in serieproductie, zijn de Polder Sofa voor Vitra en de Jonsberg-vazen voor Ikea uit 2005. De laatste zijn in China geproduceerd, maar de decoraties zijn met de hand aangebracht. Op de Polder Sofa liggen verschillende kussens in verlopende tinten, waardoor de indruk ontstaat van een verzameling die in de loop der jaren is gegroeid. Dit idee wordt versterkt doordat er diverse soorten knopen op zijn gestikt, inclusief loshangende draadjes. Het geeft de bank een huiselijke, vertrouwde uitstraling, ook al is hij gloednieuw.

 

Objecten die leven

Deze imperfecties zijn door Jongerius expres aangebracht. In een video-interview dat op de expositie wordt vertoond, vertelt de ontwerper over haar haat-liefderelatie met de industrie. Door met Ikea te werken laat zij in de massaproductie ambachtelijke werkwijzes herleven, en levert ze van binnenuit commentaar op industriële productieprocessen in plaats van aan de zijlijn te blijven staan. Door de techniek zichtbaar te maken, of door de sporen van de hand van de maker te tonen, wil Jongerius bereiken dat het object voor de gebruiker gaat leven. Zo kan de relatie tussen mensen en producten worden versterkt, een centraal thema in haar werk.

Characters

Die relatie met haar ontwerpen ontstaat ook al in het museum. De zaal, ingericht door de grafisch ontwerper Irma Boom, lijkt een stripboek dat wordt bevolkt door diverse personages. De ontwerpen van Jongerius zijn ‘characters’, figuren met een persoonlijkheid en die je een eigen verhaal vertellen. Doordat de objecten je iets vertellen over hun achtergrond of hun productieproces, is een extra, betekenisvolle laag ontstaan.

 

Misfit maakt eens te meer duidelijk waarom Jongerius een van de beste ontwerpers van Nederland is: ze denkt vanuit het perspectief van de gebruiker. De vraag hoe zij tot een ontwerp gekomen is vind ze minder interessant dan de vraag: Hoe ervaart de gebruiker iets? Waar veel ontwerpers vaak streven naar perfectie en het verleggen van grenzen, is Jongerius ontvankelijk voor de realiteit van imperfecties.

Niet bang

Haar fascinatie voor afwijkingen en schoonheidsfoutjes spreekt mij bijzonder aan: waarom vertellen we niet vaker over onze ‘misfits’? Waarom wachten tot ze netjes zijn uitgewerkt en geperfectioneerd? Jongerius is zelfs niet bang om haar experimenten met chicle, een rubberachtig materiaal afkomstig uit de regenwouden van Mexico, te tonen aan het publiek. In het video-interview vertelt ze over de zoektocht naar de mogelijkheden en wat ze heeft geprobeerd: drogen, snijden, bakken en bevriezen.

Tot nu toe heeft het nog geen enkel bruikbaar object opgeleverd, maar wel een interessant verhaal over haar denkwijze en nieuwe productieprocessen – en wiebelige vazen die nog niet echt mooi zijn te noemen. Als ontwerpers ontdekkingen, experimenten én mislukkingen met elkaar delen, en het verhaal achter de buitenbeentjes delen, wordt het ontwerplandschap een stuk leefbaarder – en interessanter.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels