blog

Versplinterd bouwen

Architectuur

De dramatische rol van de heroïsche, Nietzscheaanse architect is uitgespeeld. De figuur van de mythische architect is plotseling achterhaald. In de nieuwe periode die voor ons ligt is de architect een ambachtsman die zich ook op de bouwplaats laat zien en die daarvoor vroeg uit de veren gaat en op tijd naar bed. Het is een ontwerper die zich bezig houdt met kleine dingen. Zaken waar de heroïsche architect zijn of haar neus optrok.

Versplinterd bouwen

24h Architectuur

De heroïsche periode van de architectuur begon in de jaren zeventig. Er kwam een einde aan het piramidale bureau waar de architect aan de top zijn schetsen doorgaf aan de lagen onder hem. In zwang kwamen bureaus waar alle ontwerpers in kleermakerszit achter hun tekentafel zaten of alle boeken van Herbert Marcuse of Wilhelm Reich hadden gelezen. Het is de verdienste van een bureau als OMA dat het deze gekte wist door te trekken in de architectuur. Delirious New York evolueerde tot Delirious Rotterdam. Weliswaar kon je in Rotterdam na zessen nog steeds een kanon afschieten, maar op het bureau van OMA werd dag en nacht doorgewerkt. Geen ‘city that never sleeps’, maar in ieder geval toch een bureau dat geen oog dicht deed.

La Grande Bouffe

Het leidde tot een architectonische schranspartij waar geen einde aan leek te komen: een architectonische pendant van de Frans-Italiaanse film La grande bouffe door Marco Ferreri uit 1973. In deze film trekken vier vrienden die totaal zijn uitgekeken op hun leven van eten, werken, seks en slapen in een maatschappij van welvaart, zich terug in een villa terug om zich letterlijk dood te eten. Een andere belangrijke referentie was The Fountainhead van Ann Ryand. De architecten modelleerden zich naar de hoofdfiguur die heroïsche gevechten levert met opdrachtgevers en politici om het concept overeind te houden.

Meer kwantiteit, minder kwaliteit

Het einde van de heroïsche architect is geen gevolg van een theoretisch gefundeerde wending in de architectuur zelf. Ze wordt veroorzaakt door veranderingen op de bouwplaats zelf. Het controleren van het bouwproces is dusdanig ingewikkeld geworden dat het op straffe van grote rampen feitelijk niet meer kan worden overgelaten aan andere disciplines. Het bouwproces kent tegenwoordig vele lagen, terwijl de verantwoordelijkheden niet altijd even helder zijn gedefinieerd. Het gevolg is een gefragmenteerd en versplinterd bouwproces waarin het steeds meer aankomt op kwantiteit en minder op kwaliteit.

Architect als bouwheer

In dit versplinterende bouwproces is dringend behoefte aan een figuur die richting kan geven aan een proces dat vrijwel alle kanten opgaat. Zowel economisch als sociaal gezien moet iemand deze rol op zich nemen. Het ontstane vacuüm biedt de architect een unieke gelegenheid om verloren terrein terug te winnen, zowel aan de voorkant als achterkant van het proces. Omgekeerd lijkt de architect ook de enige figuur te zijn dit kan doen, omdat hij als enige in staat is zowel abstract als materieel te denken en als geen ander in staat de gevolgen van beslissingen te overzien. Zo’n architect kan het leven van een opdrachtgever aanzienlijk verlichten.

Ruimte, materiaal en energie

De architect wordt een specialist in ruimte, materiaal en energie. Hij of zij communiceert zijn of haar ideeën in gebouwen, maar ook in deze drie bereiken.

De rol van de architect is totaal veranderd. Wat nu telt is de consistentie van het architectonische werk. Op vrijwel iedere lokale plaats kan tegenwoordig architectuur worden gemaakt, die interessant is op een globale manier.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels