Mens en machine in het niet-stedelijke landschap

Megafabriek van Tesla in Nevada, beeld Planet Labs

artikel

Mens en machine in het niet-stedelijke landschap

Architectuur

In het niet-stedelijkelandschap krijgen die functies hun plaats die vanwege hun omvang niet terecht kunnen in stedelijke omgevingen. Het platteland is daardoor opgenomen in een proces van verandering dat minstens zo hard gaat als in de stad. Volgens de Nederlandse architect Rem Koolhaas bevindt de toekomst voor architectuur zich in deze gerobotiseerde omgevingen.

Door Harm Tilman

De architectuur kent in 2018 een nieuw elan en herboren denkkracht. Dat ze daarbij nieuwe wegen inslaat blijkt ook uit de stellingname van Rem Koolhaas, waarin hij aandacht vraagt voor het niet-stedelijke landschap. Eind december werd bekend dat Koolhaas aan een tentoonstelling over dit onderwerp in New York werkt. Velen vroegen zich af waarom hij de metropool de rug toekeert en meenden een draai te bespeuren, dezelfde die Le Corbusier in de jaren dertig zou hebben gemaakt. Het omgekeerde is echter het geval: Koolhaas lijkt zijn fascinatie voor steden eerder te verdiepen.

Fenomenen buiten de stad

Met zijn pleidooi vraagt hij aandacht voor fenomenen die in steden überhaupt geen plaats kunnen vinden, simpelweg omdat ze daarvoor veel te groot zijn. Dat is op zichzelf niets nieuws. In de middeleeuwen werden bijvoorbeeld de kloosters buiten de stadsmuren geplaatst. In de handelssteden van de zeventiende eeuw gebeurde hetzelfde met markten en kermissen. En nog in de twintigste eeuw werden bijvoorbeeld ziekenhuizen en gevangenissen buiten de stad verplaatst.

datacentrum AM4 in Amsterdam door Benthem Crouwel

Organisatie van het land

In deze nieuwe cyclus gaat het echter om fenomenen op een veel grotere schaal. Maar, benadrukt Koolhaas, ondanks het feit dat de goed georganiseerde en gedigitaliseerde landbouw, de datacentra en de warenhuizen van Amazon en Mediamarkt buiten de stad liggen, zijn het wel de instellingen die de steden voeden en ondersteunen. Het is dus niet andersom. Wil een stad zijn rijkdom intact houden, dan dient het land tot een graad te zijn georganiseerd en gestructureerd die zijn gelijke niet kent.

Lezing Rem Koolhaas en David Gianotten over het verband tussen stad en land, Melbourne School of Design

Stad en land

De discussie die als gevolg van Koolhaas’ hypothese is ontstaan, doet denken aan het debat dat enige tijd geleden heerste onder stadshistorici over de vraag wie er het eerst is: stad of land. Gemeen is de opvatting dat de stad ontstaat op het moment dat in de landbouw te veel graan wordt geproduceerd en dat dit surplus of deze meerwaarde moet worden herverdeeld. Minder gemeen, maar vooral voorkomend onder Italiaanse stadshistorici, is de stelling dat dankzij de stad het land (en de hiervoor benodigde organisatie) pas tot bloei kon komen. Koolhaas lijkt met zijn onderzoek vooral de laatste lijn door te trekken.

Amazon distributiecentrum, beeld Scott Lewis

Mens en machine

Ons platteland is nu in een proces van verandering opgenomen dat minstens zo hard gaat als in de stad, aldus Koolhaas. Een groot verschil is de dichtheid. In de haven van Rotterdam of in Reno staan gebouwen met een lengte van 1 kilometer, maar waarin zich slechts een paar mensen ophouden. Koolhaas meent dat de toekomst voor architectuur zich dan ook in deze gerobotiseerde omgevingen bevindt. ‘Als architecten’, zegt hij in een interview met de Zwitserse krant NZZ, ‘moeten we ons afvragen hoe mensen en machines met elkaar kunnen leven.’

 

Lees ook de andere voorspellingen

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels