artikel

“Limbo Spaces vormen wat mij betreft de echte grote opgave” – Interview met Aaron Betsky

Architectuur

Door Harm Tilman – Aaron Betsky vroeg in Venetië aandacht voor de ruimtes waarin we wachten, de tijd verdrijven en met anderen communiceren. Volgens hem vormt deze ‘limbo space’ een van de grootste uitdagingen voor de komende tijd.

Aaron Betsky is president van de School of Architecture at Taliesin, was 10 jaar geleden directeur van de elfde Internationale Architectuur Biënnale in Venetië en was tussen 2001 en 2006 werkzaam als directeur van het voormalige Nederlandse Architectuur Instituut in Rotterdam. Betsky leidde op 25 mei jl in Venetië een interessante discussie over Limbo Space, met onder andere Nathalie de Vries (MVRDV) en Elizabeth Diller (Diller, Scofidio + Renfo).

Wachtruimtes en sociale netwerken

Betsky legde het panel de vraag voor op welke manier je de ruimtes kunt ontwerpen waarin we wachten, vertoeven en de tijd verdrijven. Hij doelt op de ruimtes van de sociale netwerken waarin je bent maar ook weer niet bent. Volgens hem lijkt architectuur in dergelijke tussenruimtes op te lossen, en zijn deze ruimtes helemaal niet zo vrij als Biënnale-curatoren Yvonne Farrell en Shelley McNamara suggereren. Met deze opvatting lijkt hij zich af te zetten tegen de ‘Free Space’ die centraal staat op de Biënnale zelf.

Lessen in architectuur

Betsky is het daarmee eens. “Als je wilt weten wat architectuur is moet je naar deze Biënnale gaan. Ze pretendeert een lesprogramma in architectuur te zijn. Ik denk niet dat ze deze pretentie waarmaken, maar de curatoren hebben zich enorm ingespannen om duidelijk te maken wat in hun ogen architectuur is. In dit geval betekent het geometrie, abstractie, dikke grote muren, orthogonaal maar niet te gesloten.”

Freespace in de Arsenale

Waar liggen volgens jou mogelijkheden voor architectuur?

“Ik ben geïnteresseerd in architectuur die buiten of verder gaat dan gebouwen. We brengen steeds meer tijd door in ruimte waarvan je niet zeker weet of die binnen of buiten is, beperkt of juist onbeperkt, privaat of openbaar. In deze ‘Limbo Space’ wacht je, ben je bezig op je iPhone of iPad, praat je met andere mensen. Proberen te begrijpen wat deze ongedefinieerde, maar toch duidelijke ruimte is, is wat mij betreft de grote opgave.”

Beeld Iwan Baan

Value-engineering

Als ik hem vraag of architecten deze vraag kunnen adresseren, antwoordt hij opvallend snel dat ze dit in zijn ogen nog onvoldoende doen. “Dit betekent niet dat er geen mensen zijn die er over nadenken. De architectuur berust echter intellectueel, educatief en wettelijk op het maken van gebouwen waarin niets mis mag gaan, waarbij ieder risico wordt vermeden en waarin alles zo efficiënt mogelijk verloopt. Liz Diller noemt dit ‘value-engineering’.”

Diller Scofidio + Renfro – Institute of Contemporary Art in Boston. Beeld Iwan Baan

Ornament

Architecten die meer proberen te doen dan ‘value engineering’, doen in de ogen van Betsky toch niet voldoende. “Ik ken veel architecten die zich tegen een dergelijke vorm van engineering verzetten en wel degelijk proberen er iets van te maken. Neutelings Riedijk zet het ornament in. Ook zijn er Nederlandse architecten die uit hun dak gaan met de meest bizarre vormen die je kunt bedenken. Maar deze reacties zitten ingekapseld in het systeem.”

Ontwerp van Limbo Space

De enige mogelijkheid is voor Betsky proberen te ontsnappen uit het systeem. “De echte uitdaging voor architecten is volgens mij het ontwerpen van ‘Limbo Space’. Hoe begrijp je en waardeer je de ‘in-between’ ruimte en hoe zeg je wat daarin goed is en wat niet. Ik was onlangs met mijn studenten in de tramtunnel van Den Haag. Voor mij is dat een van de meest interessante projecten die OMA ooit heeft gemaakt. Waarom ? Omdat het geen gebouw is maar een connectie die zowel publiek als privaat is.”

Tramtunnel door OMA in Den Haag

Waarom zien we volgens jou dit soort projecten niet meer?

“Omdat in Nederland geen wettelijk en financieel systeem meer bestaat om dit te waarderen. MVRDV is bijvoorbeeld ooit sterk bezig geweest met het nadenken over datascapes, maar laat dit nu helemaal rusten. Het bestaande systeem is er niet op gericht en is er bovendien ook niet in geïnteresseerd. Op dit moment wordt het overgelaten aan kunstenaars en landschapsarchitecten.”

MVRDV, Metacity datatown

Wat moet veranderen?

“We moeten ons realiseren dat een groot deel van onze studenten zal gaan werken voor bedrijven als Google en Facebook. Veel minder studenten dan we denken zullen nog musea of stadskantoren ontwerpen. Ze gaan bijvoorbeeld werken aan cafés die over twee jaar al weer weg zijn en dus heel andere waarden kennen.

Wat nog veel belangrijker is, we moeten ons realiseren dat 70 procent van het werk van architecten het hergebruik en herinrichten van al bestaande gebouwen en structuren is. Daar moeten we beginnen als we gaan nadenken over wat een architect is en welke rollen die speelt.

Dat zou je vervolgens ook in de definitie van een architect moeten opnemen. Je hebt nu nog vakverenigingen als BNA, BNI, BNO, enz, die elkaar de tent uitvechten. Daar moeten we echt van af.”

Als architecten geen objecten en producten meer ontwerpen, wat doen ze dan?

“Ik ben bezig met een boek over Renny Ramakers. Zij was jarenlang de drijvende kracht achter Droog Design maar concentreert zich nu op het ontwikkelen van onafhankelijke projecten. Zij merkt op dat uit steeds meer van deze projecten geen producten meer voortkomen. Zo voert ze in Amsterdam een project met allochtonen uit, die zeer ondernemend zijn maar worstelen met het NL systeem. Ze is een paar jaar gelden gestart met een programma waarin mensen worden opgeleid en begeleid die een eigen bedrijf willen beginnen. De ‘outcome’ is hopelijk dat dankzij de ‘output’ van haar bedrijf de allochtonen onderdeel kunnen worden van onze samenleving.”

Renny Ramakers

Object Oriented Ontology

Volgens Betsky is de situatie in Amerika vrijwel dezelfde. “Enige uitzondering daarop zijn enkele architecten die vertrekken vanuit een Object Oriented Ontology. Deze filosofie is door Graham Harman speculatief realisme genoemd en voedt een nieuwe ontwerphouding. Die zegt dat je je niet moet laten obsederen door objecten. Je moet ze geen privilege geven of je daardoor laten beperken. Mark Foster Gage maakt bijvoorbeeld objecten maar brengt ze onder in collages, juist om ze niet te fetisjeren.”

Mark Foster Gage, Times Square Theatre Addition, New York City 2016

Wat kunnen we vanuit jouw School of Architecture at Talieisin verwachten?

“We willen de beste experimentele architectuurschool in Amerika worden. SCI-Arc van tien jaar geleden staat daarvoor model. Dat doen we in eerste instantie binnen het systeem. We hebben ons geaccrediteerd zodat we financieel kunnen overleven. Maar ik hoop dat we dit binnen 5 jaar kunnen uitbouwen tot een school waarin naast architectuur, ook muziek maken, dansen, toneel spelen en werken op de boerderij erbij horen. We eten en koken al samen. Ook zijn we bezig dingen fysiek te bouwen, zoals landschap, interventies en ruimtes.”

Lees verder

Reageer op dit artikel