artikel

In Memoriam Will Alsop (1947-2018)

Architectuur

Door Harm Tilman – Afgelopen weekeinde werd bekend dat de Engelse architect Will Alsop na een kort ziekbed op zeventig jarige leeftijd is overleden. Alsop kreeg in Nederland vooral bekendheid door het gesneuvelde Champagneglazen plan uit 2001. Maar zijn werk is langzaam aan een nieuwe waardering toe.

Ik ontmoette Will Alsop voor de eerste maal in 2000 toen hij in Rotterdam een plan maakte voor het nieuwe Centraal Station. Alsop stond toen op het hoogtepunt van zijn roem. Met de Peckham Bibliotheek in Londen  had hij net de Stirling Prize gewonnen. Met zijn plannen, schilderijen en ontwerpen belichaamde hij als geen andere de Zeitgeist van de laatste twee decennia van de twintigste eeuw.

In Memoriam Will Alsop Peckham Library

De Peckham Library uit 1999 bracht Alsop grote roem

Schilderen zonder programma

Wat me nog het meest bijstaat aan dit gesprek, behalve dat al heel snel de rode wijn op tafel kwam, was dat hij het schilderen zag als de basis voor zijn architectuur. Alsop startte zijn ontwerpactiviteit zonder het programma te bestuderen (dat in zijn ogen bijzaak was) en al schilderend en zonder specifiek doel voor ogen tot een bepaald ontwerp te komen. Of liever gezegd tot het teken dat de kern van ieder ontwerp moest worden en dat zijn opdrachtgevers konden herkennen.

Kunstenaar en architect

Hij vertelde me dat hij deze schilderijen bij voorkeur in de zomer maakte, gedurende de tijd die hij met vrienden doorbracht op Majorca. Zodra de schilderijen klaar waren, werden ze opgerold, verpakt en verscheept naar zijn bureau in Londen waar zijn geweldige staf er gebouwen van maakte. Of het waar was weet ik niet maar hij kon goed schilderen en zijn naam en faam als kunstenaar en architect waren daarmee gevestigd.

Will Alsop (1947-2018)

Will Alsop (1947-2018)

Kleurgebruik in architectuur

Alsop brak internationaal door met de terminal die hij samen met Jan Störmer in de haven van Hamburg bouwde, gevolgd door het gebouw voor de regionale overheid in Marseille. Het opvallende kleurgebruik werd het handelsmerk van Alsop die een architectuur van ‘joy and delight’ voorstond. Hij was ervan overtuigd dat zijn gebouwen de noodzakelijke ‘wow-factor’ vormden voor al die postindustriële steden die een nieuwe toekomst zochten.

Hamburg Ferry Terminal 1993 In Memoriam Will Alsop

Met de Hamburg Ferry Terminal uit 1993 braken Will Alsop en Jan Störmer door naar een internationaal publiek

Verleidingskunst

Over de gehele wereld lagen gemeenten aan zijn voeten en ook Rotterdam toonde zich uiterst gevoelig voor zijn verleidingskunsten. De toenmalige stedebouwkundigen waren ervan overtuigd dat zijn voorstel de media-aandacht en het geld zou brengen die anders aan Rotterdam voorbij zouden gaan. Samen met de toenmalige dienst Stedenbouw en Volkshuisvesting werkte Alsop een jaar aan een ingrijpende vernieuwing en herstructurering van het station en het omliggende centrumgebied. Dit zou een totale metamorfose ondergaan.

Omvangrijk vastgoedprogramma

Van de bestaande architectuur in dit gebied zou alleen het voormalige PTT-gebouw overeind blijven. Het vastgoedprogramma dat aan dit plan was gekoppeld, omvatte ruim 640 duizend vierkante meter. Ongeveer de helft daarvan was bestemd voor kantoren en winkels, de rest voor woningen en stadsvermaak.

Champagne glazen Rotterdam CS In Memoriam Will Alsop

OV-terminal

Een belangrijk onderdeel van Alsop’s masterplan was een geïntegreerde terminal waar op drie niveaus treinen, trams, bussen en metro zouden worden afgehandeld. Daarboven zouden de beroemde champagneglazen komen, als een eenentwintigste poort naar de stad. De geschatte kosten van het totale plan dat een looptijd had van 15 jaar bedroegen 4,7 miljard gulden.

Plannen Rotterdam CS van Will Alsop In Memoriam

Plan in ijskast

Alsop maakte het plan op het hoogtepunt van een tijd waarin de bomen de hemel ingroeiden. Dat driekwart van de benodigde investeringen geen dekking had, leek niemand te deren. Met de gemeenteraadsverkiezing van 2001 en de stormachtige opkomst van de Lijst Pim Fortuin kwam de kater en verdween het plan naar even later bleek voorgoed in de ijskast. De tijd waarin stedebouwkundigen voor God speelden, bleek voorgoed voorbij te zijn.

In Memoriam Will Alsop Plannen Rotterdam CS

Calypso als goedmakertje

Ter compensatie mocht Alsop daarna op de plek van het voormalige Rijnhotel het appartementencomplex Calypso in Rotterdam ontwerpen. Dit in fel rode en diep witte kleuren uitgevoerde bouwwerk met golvende gevels bevatte appartementen, kantoren, winkelruimte, horeca en een parkeergarage. Ook de nieuwbouw van de nabij gelegen Pauluskerk is van zijn hand.

Calypso Rotterdam In Memoriam WIll Alsop

Appartementencomplex CalypSO in Rotterdam

Tegenslagen

De laatste jaren kende de architect enkele tegenslagen, waaronder de verkoop van zijn praktijk in 2004. De architect werd hiertoe gedwongen doordat enkele grote projecten plotseling geen doorgang vonden, waaronder het nieuwe station van Birmingham en het waterfront project in Liverpool. Nu investeerders voorzichtiger begonnen te worden keerden zijn vroeger successen zich tegen hem.

Alsop als kunstenaar

Naarmate meer plannen schipbreuk leden (waaronder het super-ambitieuze kunstcentrum in West Bromwich), zag hij zich in 2009 gedwongen zijn praktijk als architect te sluiten. Hij maakte toen bekend zich helemaal te gaan wijden aan zijn geliefde schilderkunst. Over deze beslissing zei hij destijds: “Dit maakt me gelukkig. Je leeftijd mag je niet in de weg staan bij de keuze voor veranderingen in je leven”.

In Memoriam Will Alsop

Overstap naar architectuur

Heel lang hield Alsop dit gedroomde kunstenaarsbestaan niet vol, om precies te zijn drie maanden. Al snel maakte hij weer de overstap naar de architectuur in de vorm van een adviseurschap bij architectenbureau RMJM en twee jaar later met een nieuw bureau aLL Design, waarmee hij de Chinese markt wilde gaan veroveren. Tot ieders verbazing lukte hem dit nog ook, onder andere met een groot pretpark in Yubei. (Lees het het interview van Alsop met The Guardian).

Reageer op dit artikel