artikel

Oase in het park – Hotel Arena in Amsterdam door Team V Architectuur

Architectuur Premium

Hotel Arena is gevestigd in een rijksmonument Amsterdam-Oost. Door de oriëntatie van het pand om te keren is het omringende Oosterpark deel geworden van de beleving. Grote glazen puien omlijsten het uitzicht als een levend schilderij én stellen het gebouw open voor voorbijgangers. Of het hotel ook daadwerkelijk uitgroeit tot de gewenste culturele enclave voor de stad, ligt aan de gebruikers. Een divers publiek voelt zich zonder meer aangetrokken tot het groen-en-comfort-principe van het interieur.

Tekst Kim Hoefnagels
Fotografie Luuk Kramer

Na een frisse ochtendwandeling in het Oosterpark in Amsterdam vlijt een jong gezin zich neer op twee lederen fauteuils in PARK, het café-restaurant van Hotel Arena. Moeder, vader en dochter positioneren zichzelf voor de grote glazen pui met uitzicht op het brede terras en in de verte een grote vijver. Ondanks het vroege tijdstip zijn al aardig wat plekken bezet in deze horecagelegenheid die in september 2017 de deuren opende. Op een van de Thonet-bistrostoeltjes zit een vrouw achter haar laptop te werken, terwijl aan de bar een groep Engelse toeristen vrolijk het begin van de vakantie viert. Een Spaanssprekend stelletje nestelt zich bij de ronde, zwevende haard, waaromheen met designstoelen een comfortabele zithoek is gecreëerd. De zitplekken buiten op het brede terras blijven op deze koude februaridag leeg, maar het is goed voor te stellen dat ze in de zomer vol zitten met zowel hotelgasten als mensen uit de buurt die even willen ontsnappen uit de stadse hectiek.

PARK is te bereiken via dezelfde hoofdingang als het hotel. Een brede, uitnodigende trappartij die in tweeën wordt gesplitst door twee grote platanen, voert bezoekers vanuit het Oosterpark naar een bescheiden glazen draaideur. Toen Team V Architectuur in 2013 aan de opdracht begon om Hotel Arena nieuw leven in te blazen, was dit de achterzijde. Een omheind terrein vol woekerend struikgewas, dichtgetimmerde ramen, provisorische uitbreidingen en een wirwar aan installaties, zo omschrijft architect Do Janne Vermeulen de oude situatie. “Dit deel van het hotel met een oude kapel was in de loop der tijd sterk verwaarloosd. Maar dat betekende ook dat allerlei originele details aanwezig waren gebleven. Onder de betimmeringen in de kapel bleken de glas-in-loodramen en muurschilderingen grotendeels intact te zijn. We hebben teruggebracht wat aanwezig was en daarmee de oorspronkelijke functie opnieuw leesbaar gemaakt.”

Hotel Arena Amsterdam door Team V Architectuur. Foto Luuk Kramer

Zicht op paviljoen met restaurant vanuit de nieuwe hotelvleugel. Op de voorgrond de moestuin, links de kapel en op de achtergrond het Oosterpark. Foto Luuk Kramer

Gelegenheidsmaker

Het Sint Elisabeth Gesticht is de naam van het rijksmonument waarin Hotel Arena is gehuisvest. Het is in 1886 gebouwd voor invaliden en ongeneeslijk zieken van het Rooms Catholijk Maagdenhuis naar een ontwerp van architect A.C. Bleijs. In de loop der jaren is veel aan het interieur veranderd. Het gebouw heeft talloze functies gehad en werd daardoor vele malen verbouwd. In de Eerste Wereldoorlog vonden Belgische vluchtelingen hier onderdak. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de verloskundige afdeling van het nabijgelegen Onze Lieve Vrouwe Gasthuis er ondergebracht. Later deed het dienst als slaapzaal voor jonge toeristen. Voor weinig geld kon tot eind jaren negentig een matras worden gehuurd. Onder leiding van eigenaar Paul Hermanides ontwikkelde het hotel zich vervolgens tot een luxueuze locatie die in 2009 werd beoordeeld met vier sterren. Maar het roer moest om. Hermanides wilde niet alleen een hotel, hij wilde een ‘gelegenheidsmaker’ creëren, een plek waar de grens tussen horeca, natuur en cultuur zou vervagen.

De renovatie en aanbouw van Hotel Arena vereisten een fijngevoelige aanpak. Het gebouw maakte deel uit van een grootschalig herinrichtingsproject door de gemeente Amsterdam. Het overwoekerde Oosterpark werd naar ontwerp van Buro Sant en Co in oude luister hersteld met glooiende grasvelden, organische vormen en doorkijkjes. “Zo’n vijf jaar geleden was het park nog een zompig doolhof vol hekken en struiken”, vertelt Vermeulen. “Om de gewenste eenheid en toegankelijkheid te creëren, zijn alle omheiningen verwijderd. Een deel van het privéterrein van Hotel Arena is toegevoegd aan de openbare ruimte van het park. Dankzij de heroriëntatie van de hoofdentree aan de parkzijde, is het gebouw bovendien opengesteld voor voorbijgangers. Het groene en het bebouwde vormen nu één geheel.”

Hotel Arena Amsterdam door Team V Architectuur. Foto Luuk Kramer

Restaurant met aansluitend terras en doorlopende bestrating. Foto: Luuk Kramer

Oorspronkelijke symmetrie

Met een absoluut respect voor het monumentale bouwwerk en zijn omgeving is Hotel Arena onder handen genomen. Aan- en bijbouwsels die in de loop der tijd waren toegevoegd, zijn zonder aarzelen verwijderd. En wat nieuw is toegevoegd, borduurt voort op het bestaande maar is duidelijk niet negentiende-eeuws. Behalve dan de plattegrond die uitgaat van het oorspronkelijke plan van Bleijs, dat in 1886 slechts ten dele is gerealiseerd. De twee paviljoens met glazen puien aan weerszijden van de kapel, de nieuwe hotelvleugel en de corridor die het café-restaurant met de hotelfoyer verbindt, maken het gebouw weer compleet volgens de oorspronkelijke symmetrische kamstructuur. Alles valt hierdoor op zijn plek: de voorheen complexe organisatie van het gebouw is helder en overzichtelijk en achter de kapel ontstaat een binnentuin die zo vanzelfsprekend oogt, alsof hij daar altijd al is geweest.

Om de gewenste ontmoeting tussen hotelgasten en mensen uit de buurt te faciliteren heeft Team V de openbare faciliteiten gesitueerd in de transparante, aan het park gelegen paviljoens. Ze bieden ruimte aan multifunctionele zalen voor ‘meeting en events’ en het café-restaurant. Voor de inrichting werkte het Amsterdamse bureau samen met TANK. Projectarchitect Sanne Schenk paste in elke ruimte een uitnodigend groen-en-comfortprincipe toe. Dankzij de vele kamerplanten en de natuurlijke materialen stroomt het buitengevoel volop naar binnen. Doordat de veelal verweerde uitstraling van het hout, leer en natuursteen in samenspel met de natuur lijkt te ontstaan, wordt dit gevoel versterkt. In de hotelfoyer hebben de interieurarchitecten zich terughoudend opgesteld. Alle aandacht gaat uit naar de monumentale bordestrap in de vide, waar wisselende exposities worden georganiseerd. De ruimte beneden is ingericht als lounge. Het is de bedoeling dat het open en uitnodigende karakter hiervan mensen uit hun kamers trekt en dat ze daar gaan ‘socializen’, werken of wat lezen. Volgens de receptioniste maken veel hotelgasten hiervan gebruik.

Ondanks de terughoudendheid van de ingrepen is het interieur allesbehalve saai. Dat komt door de radicaliteit waarmee de architecten te werk zijn gegaan, zoals de keuze om de glazen voorgevel van de paviljoens zonder kolommen uit te voeren, wat de lange binnenterrassen een spectaculaire ruimtelijkheid geeft. Of door de bestrating van gele baksteen door te trekken in het interieur, waardoor buiten en binnen nog meer in elkaar overvloeien. Maar het is vooral de fijnzinnige omgang met licht en materiaal, zoals zichtbaar in het café-restaurant en de studio’s, waar de plafonds met hout zijn ‘gevoerd’ en in de met daglicht overgoten nieuwe corridor, die de monumentale omgeving een zintuiglijke kwaliteit geeft.

Met een aantal meesterlijke zetten hebben Team V en TANK hard baksteen een fluweelzachte uitstraling gegeven. Het interieur kan weliswaar niet afdwingen dat dit de gewenste culturele enclave wordt, maar de organisatie van de ruimte biedt zonder meer op genereuze wijze plaats aan evenementen en onverwachte ontmoetingen. In combinatie met de omgeving maakt dit van Hotel Arena een aangename oase waar menigeen graag verblijft.

Projectgegevens

Opdrachtgever  Hotel Arena, Amsterdam
Ontwerp  Team V Architectuur, Amsterdam
Projectarchitecten  Jeroen van Schooten, Do Janne Vermeulen
Medewerkers  Joeri Apontoweil, Berber Westerhuis, Fleur Kay
Adviseur constructie  Van Rossum Raadgevende Ingenieurs bv, Amsterdam
Adviseur installaties  Hiensch Engineering bv, Amsterdam
Adviseur akoestiek  DGMR, Arnhem
Aannemer  Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen bv, Warmenhuizen
Interieurarchitect  TANK interior design & branding, Amsterdam
Landschapsarchitect  Buro Sant en Co
Restauratiearchitect  Architectenbureau Fritz, Bussum
Bruto vloeroppervlakte  5.500 m2
Bruto inhoud  12.211 m3
Programma  uitbreiding van huidige hotel met een restaurant, studio’s voor meeting & events, een nieuwe hotelvleugel met zestien kamers en ondergrondse parkeergelegenheid.
Voorlopig ontwerp  december 2013
Definitief ontwerp  februari 2014
Aanvang bouw  juni 2015
Oplevering  paviljoens 24 oktober 2016 (opening), hotelvleugel 1 september 2017 (opening)

Uitvoering

Fundering  in het werk gestorte betonfundering:
Staal  M.C. Kersten bv, Amsterdam
Vloer  keramische gietvloer, natuursteen en klinkers
Glas  gecoat zonwerend glas
Kozijnen  aluminium
Deuren   aluminium
Gevel  zelfdragend glas, horizontaal afgesteund met glazen vinnen
Isolatiemateriaal  minerale wol van verschillende dikten
Plafondsysteem  houten plafond
Bestrating  gebakken straatklinkers, natuursteen
Drainage  gestabiliseerd zandbed met drainagebuizen

Duurzaamheid

Energieprestatiecoëfficiënt  hotelvleugel: E/E = 0,931, paviljoens: E/E = 0,975
Adviseur duurzaamheid  Hiensch Engineering bv, Amsterdam
Materiaalkeuze  groen dak
Zonwering  gecoat zonwerend glas

Foto's

Reageer op dit artikel