artikel

Het Gasthuis van Welzijn stimuleert participatie in zorg

Architectuur Premium

Het Gasthuis van Welzijn stimuleert participatie in zorg

Zorginstellingen opereren veelal vanuit een medisch perspectief gericht op genezing. In de participatiesamenleving wordt verwacht dat burgers met een lichte zorgvraag dit zelf organiseren. Het Gasthuis van Welzijn is een ontwerpend onderzoek naar een nieuw type gebouw, dat buiten de institutionele zorg om de sociale cohesie en zorguitwisseling in buurten helpt te versterken.

door Willem Wopereis

Het initiatief voor het onderzoek kwam van mauroparravicini architects & Laura Alvarez Architecture. Vanuit het idee voor een zorg-exchanger, waar bewoners allerlei vormen van lichte zorg kunnen uitwisselen, onderzochten zij de mogelijkheden voor een hedendaags gasthuis. De kern is het vergroten van de betrokkenheid en integratie van bewoners, zowel gezonde als mensen met een beperking, handicap of sociaal isolement. Doel is om een informeel sociaal netwerk te creëren waarin lichte zorg onderling wordt geregeld. Hierbij gaat het niet zozeer om medische zorg, maar juist om welzijn het zorgen voor elkaar. Ontmoeting staat centraal.

Samenwerking

In samenwerking met woningcorporatie Staedion, welzijnsorganisatie Xtra en zorgaanbieder Florence kwamen de architecten tot twee verschillende voorstellen voor een concrete locatie in Den Haag, de Stieltjesstraat in Laakhaven-West. Deze buurt ligt qua inkomen, werk, woninggrootte en waardering achter op de rest van Den Haag. Opvallend is bovendien dat 86,4% van de inwoners uit 55-plussers bestaat, tegenover een gemiddelde van 25,1% in de hele gemeente. De bewoners ervaren beperkingen in mobiliteit en het ontmoeten van anderen. Positief is dat 42% van hen bereid is mantelzorg te verlenen.

locatie Stieltjesstraat, beeld Laura Alvarez Architecture

Wederopbouwwijk

De Stieltjesstraat is een kind van de wederopbouw met veel sociale huurwoningen, gedomineerd door vier galerijflats met gesloten plinten. Een goede overgang tussen de anonieme openbare ruimte en de privé woning ontbreekt, wat spontane ontmoetingen tussen buurtbewoners belemmert. Ook kent het gebied een grote hoeveelheid openbaar groen, dat een grote kwaliteit kan zijn maar momenteel erg anoniem is en weinig gebruikswaarde heeft. De ruimte tussen de flats is vrijwel alleen ingericht als ontsluiting en parkeerplaats.

Bestaande galerijflat, beeld Laura Alvarez Architecture

Programma

Samen met de betrokken organisaties en bewoners stelden de architecten een programma van eisen op voor het Gasthuis van Welzijn. Het zorggerichte programma bestaat uit twee spreekkamers voor professionals in de zorg, zoals trombosedienst en een huisarts, en een bewegingsruimte. Het grootste deel van het programma is gericht op ontmoeten en aantrekken van buurtbewoners: een gemeenschappelijke ruimte, kleinere groepsruimten, keuken, lesruimte, multireligieuze ruimte en ruimte voor vrijwilligers. Tevens is in de buurt behoefte aan een minimarkt.

Lees, luister en bekijk hier het Digimagazine Architectuur en Zorg >

Twee plannen voor een locatie

Als locatie is het bestaande buurthuis De Stiel gekozen. Dit is een eenlaags, rechthoekig gebouw dat met een hoek aan een flatgebouw verbonden is. Vanwege de huidige functie en de centrale ligging in de wijk, tussen een doorgaande groenstrook en de Stieltjesstraat, vormt het gebouw een logisch vertrekpunt voor het Gasthuis van Welzijn. Het ontwerpend onderzoek leidde tot twee voorstellen en conceptontwerpen die uitgaan van de structuur van het bestaande buurthuis.

beeld mauroparravicini architects


Plan mauroparravicini architects

In het ontwerp door maroparravicini architects wordt het interieur volledig vrijgemaakt door alle tussenzetwanden te slopen. Naast de gevels definiëren enkele stalen kolommen dan de ruimte. In de nieuwe indeling domineert een grote L-vormige ontmoetingsruimte de plattegrond. In de hoek die overblijft liggen de verschillende zorgfuncties, zoals een huisarts, trombosedienst en bewegingsruimte. In een potentiële uitbreiding als nieuwe plint langs de bestaande flat zijn extra buurtfuncties opgenomen zoals een spelotheek, kringloopwinkel en kluscafé werkplaats. Hoewel dit niet direct zorgfuncties zijn, kunnen ze het welzijn en de sociale cohesie sterk bevorderen.

beeld mauroparravicini architects

Om het gebouw te openen naar de buurt worden de bestaande raampartijen gedemonteerd en opgenomen in een translucente tweede schil om het gebouw. Hiermee ontstaat een nieuwe zone tussen binnen en buiten die tegelijk als thermische buffer dient. Deze schil wordt opgebouwd uit gegalvaniseerd staal en polycarbonaat en kan middels grote openslaande deuren in de zomer in een doorgaande veranda transformeren. Een aanvullend idee is om het grote platte dak te benutten voor uitbreidingen in een lichte kasconstructie. Naast collectieve moestuinen bieden dit ruimte aan een bibliotheek en oppasmoeder. Met het toevoegen van een groepswoning voor statushouders is hier ook een plek gecreëerd voor een speciale doelgroep, die bovendien kan ondersteunen in de organisatie van het Gasthuis.

stappenplan transformatie, beeld mauroparravicini architects

Bekijk hier het volledige voorstel van mauroparravicini architects


Plan Laura Alvarez Architecture

In het plan van Laura Alvarez Architecture ligt de focus op een stapsgewijze transitie van de Stieltjessstraat. Naast het Gasthuis zelf is een aantal ruimtelijke voorstellen gedaan die de relatie tussen publiek en privé in de buurt verbeteren. Dit steeds vanuit drie stappen: activeren, toe-eigenen en herdefiniëren. Zo kunnen de galerijen met kleur of materiaal worden verdeeld in een gebied dat bij de woning hoort en een loopruimte. Vanwege de geringe breedte is een structurele oplossing wenselijk waarbij de galerijen worden verbreed, zodat toe-eigening mogelijk wordt en een zone ontstaat waar buren elkaar vanzelf tegenkomen. Voor de entrees worden kassen voorgesteld waar bewoners van de hele flat elkaar tegenkomen en het hele jaar door samen een gemeenschappelijke tuin onderhouden. De dichte plinten bieden mogelijkheden voor tijdelijke invullingen met buurtfuncties en na transformatie ook aan grondgebonden woningen.

beeld Laura Alvarez Architecture

Het ontwerp voor het gasthuis zelf is gericht op flexibiliteit om diverse functies op te kunnen vangen. Ook in dit ontwerp zijn de bestaande scheidingswanden verwijderd. Een nieuwe, centrale patio brengt licht in het hart van het gebouw. Hieromheen ligt een verkeerszone die de verschillende generieke ruimten langs de gevel ontsluit wanneer deze zelfstandig functioneren. Middels grote schuifdeuren wijzigt de configuratie. Zo kunnen ruimten aan elkaar worden geschakeld, bijvoorbeeld als woonkamer met keuken. Wanneer alle deuren zijn geopend ontstaat een rondgaande enfilade die alle kamers in het gasthuis verbindt.

beeld Laura Alvarez Architecture

Bekijk hier het volledige voorstel van Laura Alvarez Architecture

Maquette voorstel gasthuis, beeld Laura Alvarez Architecture

Foto's

Reageer op dit artikel