artikel

Tweelinghuis IAS in Amsterdam door HOH Architecten

Architectuur Premium

HOH Architecten kreeg de opdracht om een dubbel pand aan Oude Turfmarkt in de binnenstad van Amsterdam aan te passen voor een universitair onderzoeksinstituut. De architect opteerde niet voor een volledige terugbouw, noch voor een kritische reconstructie. HOH accepteerde de geschiedenis van het pand als een wezenlijk tegenstrijdig proces van bouwen en verbouwen.

Auteur Harm Tilman
Fotograaf Jordi Huisman

In 1642 bouwde Philip Vingboons aan de Amsterdamse Oude Turfmarkt een tweelinghuis. De architect ontwierp beide panden voor de zoon van Pieter Jansz Sweelink die de ene helft ging bewonen en de andere helft verhuurde. In de loop van de tijd werden beide huizen meerdere malen verbouwd, aangepast en veranderd.

HOH Houten Kamer. Foto Jordi Huisman

Foto: Jordi Huisman

In 1860 liet de toenmalige eigenaar van pand nummer 147 een nieuwe gevel aan het gebouw toevoegen. Architect A.L. van Gent ontwierp een gevel die de indruk moest wekken ouder te zijn dan de gevel die hij verving en die verwees naar de tijd voor 1642. De kritiek die daarop van tijdgenoten kwam, was bepaald niet mals. Begin twintigste eeuw rept de Commissie voor Stadsschoon zelfs van een armzalige poging om in een oude stijl te bouwen. Een poging in een eigentijdse stijl had ze meer op prijs gesteld. Een opvallend contrast met de huidige tijd, waarin je van het Bureau Monumenten en Archeologie eigenlijk niets meer mag veranderen.

Verhuurder en gebruiker

Minstens zo interessant is de soms grote spanning die van tijd tot tijd de kop opstak tussen de eisen van de verhuurder en de wensen van de gebruiker. In de twee panden van Vingboons komt het Institute for Advanced Studies (IAS), een centrum voor interdisciplinaire samenwerking en tegelijkertijd een vrijplaats in de huidige academische wereld. Het IAS brengt wetenschappers uit hele wereld samen om nieuwe ideeën, kennis en methoden te genereren. Uiteenlopende disciplines werken samen aan vraagstukken als klimaat, immigratie en economie.

Het IAS heeft omdenken en kantelen dan ook hoog in zijn vaandel staan. Het had dan ook beslist de wens de panden in te richten op de werkprocessen die bij dit omdenken en kantelen behoren. Deze wens botste met de eis van verhuurder, de Universiteit van Amsterdam (UvA), die de ruimten met het oog op mogelijk toekomstige verhuur zo neutraal mogelijk wilde inrichten.

HOH Entree-hal. Foto Jordi Huisman

Entree van het IAS in pand nummer 147. Foto Jordi Huisman

Strategie

De architect speelde bij deze operatie soepel in op de conflicten die bij deze opgave een rol speelden. De historische querelle die een eeuw geleden oplaaide, is nog altijd aanwezig maar op een haast terloopse manier. HOH ontwikkelde een strategie waarin ze zich onderdompelen in het pand met al zijn tegenstrijdigheden en openstaan voor alle ingrediënten die ze hierbij aantreffen.

De strategie werkt nergens zo goed als in de houten kamer op de tweede verdieping van pand nummer 147. Het begon met de verwijdering van het verlaagde plafond om een van de historische balken te herstellen en tegelijkertijd de constructie te versterken met enkele balken. Het ontwerp speelde daarop vervolgens in door van deze ruimte een houten kamer te maken. De kasten van de bibliotheek en de trap die de oude spiltrap vervangt, zijn van hout en vormen met elkaar een geheel.

Beide panden zijn de afgelopen eeuwen op uiteenlopende manieren bewoond en verschillende malen verbouwd. Door deze bewonings- en verbouwingsgeschiedenis zijn de panden meervoudig van karakter. Volgens de architect was het nauwelijks mogelijk een verband te zien in de panden of tussen de verdiepingen ervan. In pand nummer 145 bevindt zich bijvoorbeeld op de bel-etage een historische stijlkamer, terwijl haar tegenhanger in pand nummer 147 was verbouwd tot een generieke kantoorruimte met bijbehorend systeemplafond.

Stijlkamers

Om deze reden introduceerde HOH het concept van de stijlkamer in een poging om een nieuwe eenheid tot stand te brengen. Zo kon de architect per kamer overwegen wat ze zou doen met wat ze aantrof, bijvoorbeeld door een interventie toe te voegen of weg te halen, of door details te verbijzonderen of herhalen.

En verdomd, het werkt. Soms op heel subtiele wijze. De wijze waarop bijvoorbeeld de entree van pand nummer 147 is aangepakt, is illustratief. Hier is een deurmat neergelegd waarin een gat is uitgesneden, dat de aandacht van de bezoeker richt op de marmeren vloer. De wandcassettes zijn hersteld en bespannen met vilten prikborden. Deze accentueren de verticale opbouw van het interieur.

De kenmerkende tegenstelling tussen materialiteit en functionaliteit keert overal terug in het pand. In de hal van pand nummer 145 zelfs letterlijk: de muren zijn witgeschilderd tot aan de lambrisering. Dit is doorgezet in de deuren die van boven wit zijn en van onderen doorleefd.

Spiegeling

HOH heeft de tweeling niet geforceerd teruggebouwd, maar geaccepteerd dat beide panden zijn uitgegroeid tot veelkoppige monsters. Toch speelt spiegeling een grote rol in het ontwerp. Op veel plekken is gebruikgemaakt van spiegels, onder andere in de plinten van de houten kamer en op de overgang tussen beide panden.

HOH heeft het IAS niet een dominante stijl opgelegd die een soort eenheid zou hebben geforceerd, maar hanteerde een mix aan benaderingen waarbij iedere ruimte op bijzondere wijze is afgestemd op gebruik en navenant gematerialiseerd. Juist de nieuwe ruimtelijke sensibiliteit die hiervan het effect is, verleent het IAS een geheel eigen identiteit.

Projectgegevens

Institute For Advanced Studies in Amsterdam door HOH Architecten
Opdrachtgever  University of Amsterdam, Amsterdam
Ontwerp  HOH Architecten, Amsterdam
Projectarchitecten  Freyke Hartemink, Jarrik Ouburg, Carsten Hilgendorf
Medewerkers  Diana Kuch, Matteo Oldini, Giulio Tamma
Adviseur constructie  Constructiebureau Tentij, Heemskerk
Adviseur installaties  Ingenieursbureau Aprin, Amersfoort
Aannemer  MVB Bouw, Amsterdam
Interieurarchitect  HOH Architecten, Amsterdam
Landschapsarchitect  HOH Architecten, Amsterdam
Bruto vloeroppervlakte  600 m2
Netto vloeroppervlakte  495 m2
Bruto inhoud  1985 m3
Netto inhoud  1805 m3
Programma  diverse werkplekken, kantoor
Datum voorlopig ontwerp  juni 2016
Datum definitief ontwerp  december 2016
Aanvang bouw  maart 2017
Oplevering  september 2017
Bouwsom inclusief installaties  € 340.000 excl. btw
Bouwsom inclusief installaties  € 411.400 incl. btw
Constructie  MVB Bouw, Amsterdam
Vloer  Faber & Van Apeldoorn, Amsterdam – houten vloeren (BG, 2e), DLW en Forbo Walton linoleum (1e, 3e)
Glas  Geveltechniek IJmond, Beverwijk
Kozijnen  Geveltechniek IJmond, Beverwijk
Isolatiemateriaal  Fermacell – vloeren
Hang- en sluitwerk  D-line (BG, 3e)
Wandsysteem  MVB Bouw, Amsterdam – houtskeletbouw
Wandafwerking  Ellermann GmbH, D-Rietberg – transluscent doek (1e), Intos, Haarlem – vilt en spiegels (BG)
Vast meubilair  MVB Bouw, Amsterdam – trap, open wanden en kastenwand van eiken hout (2e), Klaas de Groot – pantry en wastafel van groen betonplex (3e)
Los meubilair  Vitra, Lensvelt, Moroso, Ahrend, Intos, Studio Samira Boon, diversePlafondsysteem  MVB Bouw, Amsterdam – gipsplafond (1e), historisch plafond (BG) of historische balklaag in het zicht (2e, 3e)
Verlichting  Droog (BG), XAL (1e), Glashütte Limburg (2e), Saber Tube (3e), losse verlichting Flos
Gordijnen  ShowTex, Soest
Projectieschermen  ShowTex, Soest
Vloerkleden Amsterdamse Vloerencentrum, Amsterdam
IT/elektra/brandmeldinstallatie  Trend Installatietechniek, Veenendaal

Foto's

Reageer op dit artikel