artikel

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Architectuur

Na de oprichting van NEXT Architects in 1999 ontstond eind 2004 de ambitie om een vestiging in China te openen. John van de Water vertrok met slechts een rugtas met daarin een laptop naar Beijing en moest de verwachtingen van het bureau bijstellen. In een vierdelige serie waarin John van de Water terugblikt en vooruit kijkt door middel van een aantal vragen die wij hem stelden, neemt hij je mee naar de wereld van de Chinese architectuurcultuur. Vandaag deel 1.

Is er veel veranderd ten opzichte van de beginjaren van jullie bureau en wat zijn hiervan de consequenties voor jullie?

NEXT is in 1999 ontstaan vanuit een jarenlange vriendschap. Het leek het logische gevolg van de onderzoekende en initiërende houding die alle partners vanaf het begin van onze studie aan de TU Delft al kenmerkten; Bart Reuser, Marijn Schenk, Michel Schreinemachers en ik. We waren allen actief betrokken bij Stylos, Zelf Opgezet Onderwijs, bedachten het onderzoek en maakten samen de wereldreis ‘The Image of Metropolis’ om maar een aantal initiatieven te noemen.

Vanaf het eerste moment al, benaderden we ons vakgebied breed en zochten grenzen op. Dit om samen een eigen invulling te kunnen geven aan ons vakgebied, volgens onze eigen waarden en ideeën. Door de jaren heen ontwikkelden we een onbegrensde praktijk, vanuit de continue zoektocht naar ‘het volgende’.

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Het boek van John van de Water ‘Je kunt China niet veranderen, China verandert jou’ is verkrijgbaar bij NAi/010

Kansrijk China

De ambitie om eind 2004 een bureau in China te willen openen, paste naadloos binnen deze gedachte. Als jong bureau in Amsterdam werden we geconfronteerd met onze beperkte praktijkervaring. De ontwikkeling van onze bouwpraktijk bleef achter bij onze theoretische praktijk. We geloofden dat dit de ontwikkeling van beide belemmerde. China leek voor ons een kans, om in een korte tijd veel bouw-ervaring op te doen, die dan weer zou kunnen dienen als inbreng voor ons theoretische werk.

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Synchroon

We bedachten veel scenario’s, over hoe dit te kunnen realiseren. Hoe we als één bureau, duizenden kilometers van elkaar in volstrekt andere culturele contexten, samen aan projecten zouden kunnen werken, en ons synchroon als bureau zouden kunnen ontwikkelen. Toen ik met slechts een rugzak met daarin een laptop naar Beijing vertrok, kon niemand van ons voorzien dat geen van de scenario’s zouden uitkomen en wat China uiteindelijk voor ons bureau zou gaan betekenen.

Na een aantal jaar in China schreef ik mijn boek: ‘Je kunt China niet veranderen, China verandert jou’. Het op de kaft: ‘… het ontwapende en bij vlagen hilarische verslag van een boeiende en confronterende zoektocht naar een authentieke architectuur’ door 010 uitgevers, vatte alles samen. Veel van de bevindingen in mijn boek zijn nog werkelijkheid, sommige karakteristieken van China zijn wars van ontwikkeling. Maar veel, heel veel is ook snel veranderd – een paradoxaal iets, ook inherent aan China.

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Uit het boek van John van de Water NEXT Architects China

Drie fases

Als ik in de ontwikkeling van ons vakgebied in China, in grote lijnen probeer uit te zetten tegen de ontwikkeling van ons bureau in China, kan ik grofweg drie fases benoemen.

2004-2007
Allereerst de fase van eind 2004 tot zeg 2007, toen we probeerden ons bureau op te zetten en richting te geven. Het China van toen was onvergelijkbaar anders dan dat van nu. Als buitenlands architectenbureau had je een onrechtvaardig voordeel ten opzichte van Chinese architectenbureaus. Je werd beschouwd als exotisch; ‘the foreign moon is always rounder’.

Ondanks dat dialogen met opdrachtgevers vaak onmogelijk waren, werden veel ontwerpen geaccepteerd. Maar als je verzuimde je te verdiepen in de Chinese geschiedenis en cultuur, ontbrak het je volledig aan de beweegredenen achter oordelen hiervoor. En als projecten in uitvoering gingen, bleek vaak dat je als buitenlandse architect nagenoeg geen invloed of controle had. In het ergste geval werden grote delen van je ontwerp zonder ruggespraak simpelweg aangepast.

Gedurende deze periode ontdekten we dat het ingewikkeld – zelfs bijna onmogelijk – was om als integraal bureau, NEXT Amsterdam – Beijing te werken. Ontwerpprocessen waren bijzonder volatiel, randvoorwaarden vaak volledig fluïde. Een functie van een hotel kon spontaan veranderen in een kantoor, en dagen erna naar een woontoren.

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Creative Office. Interieurontwerp over vijf verdiepingen voor een jong ontwerpbureau in Beijing. Illustratie NEXT Architects China

2007-2014
De tweede fase gaat ruwweg van 2007-2014, met daarin de aanloop en nasleep van de Olympische Spelen in Beijing en de Wereldtentoonstelling in Shanghai. In toenemende mate was het mogelijk om dialogen met opdrachtgevers en gebruikers te voeren. Toenemende variatie in kwaliteit en ambitie bij Chinese opdrachtgevers maakte dat het mogelijk werd meer invloed als architect op ontwerpen en processen te krijgen. Vakinhoudelijk ontstonden nieuwe typen opgaven, die voorheen in China tot het domein van andere vakgebieden (of zelfs tot geen vakgebied) hoorden, zoals transit orientated designs, bruggen, ouderenhuisvesting, herbestemming en transformaties.

Waarschijnlijk is dit de hoogtij periode geweest voor buitenlandse architecten in China, gemeten in de combinatie aanzien, invloed, ontwerpvrijheid en kans tot realiseren van projecten.

Gedurende deze periode hebben we in NEXT Beijing een volledig zelfstandig ontwerpteam ontwikkeld en is de rol van onze Chinese partner Jiang Xiaofei onmisbaar geworden. Op deze manier waren we beter uitgerust voor de ontwerp- en bouwpraktijk in China. Het bureau in Amsterdam verzorgde regelmatige feedback en wanneer er tijd en ruimte was, waren ze onderdeel van ontwerpprocessen. Binnen ons bureau was de vraag naar de betekenis van het ‘buitenland’ binnen onze praktijk erg prominent. Het cumuleerde in het schrijven van mijn boek.

John van de Water: het succes van NEXT Architects in China

Liuming, een niet gerealiseerd project van NEXT Architects China

Vanaf 2014
De derde fase gaat vanaf 2014, toen president Xi Jinping, de inmiddels fameuze visie voor: ‘No more weird buildings!’ uitsprak. Ik geloof dat dit als kentering beschouwd kan worden in de rol en positie van buitenlandse architecten in China. Typerend was het gelijktijdige moment van de Guggenheim museum prijsvraag in Helsinki, en de prijsvraag van het nieuwe Palace Museum in Beijing. Aan de eerste – open – prijsvraag deden 1715 bureaus, studenten en andere ontwerpers mee. Bij de tweede – gesloten prijsvraag – werden drie Chinese bureaus gevraagd een ontwerpvoorstel te maken. Buitenlandse bureaus waren uitgesloten, vanwege ‘hun beperkte kennis van Chinese cultuur.’

Vanaf dit moment was het voordeel dat veel buitenlandse bureaus in China genoten, simpelweg omdat ze buitenlands waren, geen garantie meer voor succes: vele krompen in omvang en opdrachten portefeuilles. Degenen die overbleven concurreren in toenemende mate met Chinese instituten waar duizenden tot tienduizenden architecten werken, die inmiddels kwalitatief hoogwaardig werk produceerden.

Door ons lange, permanente verblijf in China, werden we bij Chinese opdrachtgevers inmiddels gewaardeerd als een soort hybride Nederlands-Chinees bureau. Mijn boek, als wel verschillende eigen geïnitieerde China-onderzoeken, les – en adviesfuncties hebben daar denk ik aan bijgedragen. De balans tussen ‘internationaal conceptueel denken’ en ‘doorwrochte China-kennis’ werd in de grootste Chinese krant omschreven als onze kwaliteit: ‘Building on two Cultures’.

Volgende week deel 2 met antwoord op de vraag: Aan welke projecten werken jullie in China, transformatie, nieuwbouw en ook woningbouw?

 

Meer over NEXT Architects China

Foto's

Reageer op dit artikel