Verslag projectbezoek Liander met Thomas Rau

Thomas Rau

artikel

Verslag projectbezoek Liander met Thomas Rau

Architectuur

Zo circulair mogelijk, dat werd de ambitie van Alliander toen zij plannen voor een nieuw gebouw opzij schoven. Met een groep architecten bezochten we het door RAU architecten ontworpen transformatieproject. Onder het golvende dak, dat een aantal bestaande gebouwen verbindt, hoorden we het inspirerende verhaal van Thomas Rau over de circulaire economie. Daarnaast vertelden opdrachtgevers en leveranciers over hun rol in het bouw- en ontwerpproces.

Volgens hoofdredacteur Harm Tilman gaat het weer wat beter met de architectuur. Het hoge aantal inzendingen voor de ARC17 Awards is daar mede een aanwijzing van. De vraag hoe architectuur weer meer van belang kan zijn wordt steeds relevanter. Het vraagstuk hoe architectuur en ecologie met elkaar om kunnen gaan is volgens hem zeer van belang in deze discussie. “Er zit vandaag de dag meer koper in gebouwen dan in mijnen, meer materiaal in gebouwen dan in bronnen. Kunnen de voor de bouw benodigde materialen onderdeel worden van een circulair proces?”

Opdrachtgever

Als opdrachtgever zag Bart Blokland, Directeur Shared Services bij netbeheerder Alliander, het nieuwe gebouw al ongeveer voor zich. Maar toen hij met het idee voor nieuwbouw de markt op ging, op zoek naar een architect, liepen daar een aantal mensen rond die Alliander een spiegel voorhielden. Waar sta je voor en waar ga je voor? Past nieuwbouw wel bij jullie imago. Die kritische blik leidde tot een geheel nieuwe aanpak, waarin de bestaande bedrijfsgebouwen een nieuw leven kregen. Vanuit de zijde van de opdrachtgever stonden hierin vijf ambities centraal:

  • Circulair gebouw en bouwproces > zoveel mogelijk hergebruiken
  • Positieve energie balans op de locatie > meer opwekken dan gebruiken
  • Toekomst gerichte werkomgeving > ontmoeten en samenwerking
  • Verbinding met omgeving > uitwisselen van energie op bedrijfsterrein
  • Integraliteit > deze ambities verbinden om een stap vooruit te komen

Bart Blokland

Thomas Rau

In het verhaal van Thomas Rau is het gebouw voor Alliander een van voorbeelden. Als voorvechter van de circulaire economie vertelt hij zo bevlogen over de benodigde transitie van de economie, dat hij op een TED talk podium niet zou misstaan. In zijn visie op de economie verschuift de focus van de relatie tussen mens en geld, naar de relatie tussen mens en aarde. “Als wij op het punt komen te staan dat wij beseffen geen gastheer maar gast te zijn, krijgen we een oncomfortabel moment. Maar oncomfortabiliteit betekent verandering, en dat is nodig.”

Wat de rol is van gebouwen in de circulaire economie? Het worden grondstoffendepots die tijdelijk in huisvesting voorzien. In de wereld is namelijk niets permanent, ‘vastgoed’ bestaat niet. Het begrip duurzaamheid heeft onze mentale gesteldheid totaal verkwanseld. Wat betekent circulair dan daadwerkelijk? “Momenteel proberen we de oude wereld in de nieuwe wereld te pompen door nieuwe begrippen te gebruiken, terwijl we ‘groene stroom’ maken uit afval. Maar afval kan ook weer materiaal worden door het identiteit te geven. Om die reden moet materiaal een paspoort krijgen, je moet het documenteren anders is het waardeloos. Daarmee worden de stad een materialenmijn.

Thomas Rau

Met die gedachte heeft RAU architects ook aan Alliander gewerkt. Al het materiaal, tot de toiletpotten aan toe is geïnventariseerd. 94% van het materiaal is hergebruik, zoals de afvalhouten binnengevels, maar ook tegels, toiletten en wastafels. 90% van het bestaande vloeroppervlak is hergebruikt, 56% is daaraan toegevoegd. Het stalen dak is gerealiseerd door een bouwer van achtbanen, die gespecialiseerd is in lichte constructies omdat hij ze zelf moet vervoeren. Hij wist het dak met 35% minder staal te realiseren dan een reguliere staalbouwer. “We stellen de juiste vragen aan de juiste partij, dat zijn vaak geen aannemers. En we stellen onszelf altijd de vraag hoe een gebouw weer te demonteren is.”

Circulair Meubilair

Als projectleider interieur bij Gispen, werkte Robbert de Jonge mee aan de inrichting. Samen met de interieurontwerpers van Fokkema & Partners zetten ze ook hier in op circulariteit. Ze ontwikkelden een design framework om te toetsen of een product voldoet aan de uitgangspunten. Naast meubilair werd Gispen ook gevraagd sfeerverlichting te leveren. “We hebben toen gekeken hoe we binnen het gedachtegoed van Alliander sfeerverlichting kunnen maken, en maakten een lamp van oude kappen uit tweedehands winkels, en hanglampen gemaakt van isolatoren die aan hoogspanningsmasten hangen.”

Het oorspronkelijke idee was om de bestaande werkplekken, van ongeveer 9 jaar oud, gewoon opnieuw in te zetten, maar dat kon ook anders. “Wij hebben twee van deze werkpekken, inclusief bureaus en kasten meegenomen en gekeken wat we daarmee kunnen doen. Hiervan is een nieuw type verstelbaar bureau gemaakt, met een tussenscherm van het oude werkblad. De andere helft van de oude werkbladen is gebruikt om lockers te maken. De gerevitaliseerde werkplekken lijken functioneel en qua uitstraling vrij veel op onze nieuwe serie.” In totaal zijn 2700 werkplekken gerevitaliseerd, waarmee 125,5 kg CO2 per werkplek per jaar is bespaard. Dat staat gelijk aan 87.000 liter diesel.

Robbert de Jonge

Binnen een ander gebouw, Alliander Bellevue in Arnhem, legde Gispen de lat nog hoger. Van de grote hoeveelheid overbodige, hoge kasten zijn garderobekasten en lockers gemaakt. De kledinghangers hierin zijn weer gemaakt van restanten van werkbladen. “We zoeken steeds naar nieuwe manieren om om te gaan met afvalproducten. En nieuwe series zijn veelal modulair en daarmee eenvoudig te vernieuwen of verbeteren. Het gezamenlijk denken met architect, producent, en toeleverancier is hierin essentieel. We moeten het samen doen en maken graag producten met een verhaal.”

Akoestiek

De regen op de kunststof lichtkoepels bevestigde de opening van het verhaal van Pascal van Dort, Acousticts Specialist Rockfon: Nahda Brahma, oftewel overal is geluid. Hij vroeg het publiek dichterbij te komen staan om zijn presentatie beter te kunnen horen. “78% van de mensen wordt negatief beïnvloed door geluid op de werkplek. Geluidsoverlast leidt niet alleen tot gehoorschade, maar ook tot stress. En dat beïnvloed weer allerlei zaken zoals het geheugen en smaak. In een gehorig restaurant smaakt het eten dus anders.”

Pascal van Dort

Als akoestisch specialist weet Van Dort als geen ander hoe je ruimten zo kunt inrichten dat het geluid niet alleen wordt gedempt, maar eveneens diffuus wordt verspreid en niet nagalmt. Opvallend is dat hier in Nederland geen wetten voor zijn, maar alleen richtlijnen. De akoestiek blijft dan ook vaak een probleem. De plafondoplossingen van Rockfon kunnen sterk bijdragen aan het verbeteren ervan. In allerlei vormen, van eilanden tot naadloos afgewerkte vlakken, kan een plafond akoestisch worden ingezet. Hierin werkt Rockfon graag samen met ontwerpers, en stelt daarin de mens centraal.

 

Verder lezen

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels