artikel

Liander: circulaire transformatie tot een mensvriendelijk gebouw

Architectuur

Het nieuwe gebouw van energiebedrijf Alliander lijkt op het eerste gezicht een gloednieuw project, maar is in werkelijkheid een transformatie en uitbreiding van een bestaand gebouw. Voor dit project waren Het Nieuwe Werken, circulariteit, energiepositiviteit, integraliteit en de relatie met het omliggende gebied uitgangspunten. Vormt het gebouw inderdaad een grondstoffenbank voor toekomstige generaties?

Het gebouw Liander te Duiven staat op een industrieterrein dat na de slagboom verandert in een met bloemen en bomen omzoomd parkeerterrein. Op het terrein wisselen fiets- en wandelpaden, zonnedaken en oplaadpunten voor elektrische auto’s en fietsen elkaar af. Een bloeiend dijkje leidt naar de entree van het gebouw. De hoge glazen hoekgevel sluit aan op een terras en een houten amfitheater met uitzicht op het water en het omliggende groen. De buitenluifel golft door in het dak van het atrium met ufo-vormige daklichten.

Lees ook: Thomas Rau: “Om circulair te worden, moeten we oefenen in doen wat nodig is”

Dit gebouw stemt vrolijk door zijn openheid en uitnodigende zitplekken. Het binnenklimaat voelt benauwd aan wanneer je binnenstapt, maar het lichaam past zich snel aan. Door de translucente koepels valt veel daglicht naar binnen. De buitengevels zijn afgewerkt met hout. Aan de binnenzijde zijn deze vlakken onderbroken door planten die de vochtbalans aanpassen en het overtollige CO2 binden. Resultaat is een aangenaam binnenklimaat.

Thomas Rau_Liander_Duiven

Door de ontmoetingsplekken komen mensen in beweging en worden ongeplande ontmoetingen gefaciliteerd. Fotografie: Marcel van der Burg

De oude verzameling gebouwen op deze plek is niet gesloopt en afgeschreven, maar kreeg een tweede leven. Een deel van de oude buitengevel vormt nu de binnengevel onder een gewelfd en zwevend, alles overkoepelend dak. Daaronder is een enorm plein ontstaan met bomen, balkons, bruggen en trappen. De organisatie heeft Het Nieuwe Werken omarmd en in het gebouw werken nu tweemaal zo veel werknemers als voorheen.

Liander Duiven door Thomas Rau. Fotografie Marcel van der Burg

Planten passen de vochtbalans aan, binden het overtollige Co2 en zorgen voor een aangenaam klimaat. Fotografie: Marcel van der Burg

Mensen en denkbeelden in beweging

Circulair betekent rondbewegend. Bart Blokland, directeur van het energienetwerkbedrijf Alliander, dicht het gebouw een belangrijke rol in zijn organisatie toe. Veel is hier in beweging, zowel mensen als denkbeelden. Het gebouw is een grondstoffendepot geworden waarin afval tot het verleden behoort. De samenwerking tussen de opdrachtgever die zijn innovatieve ideeën op het gebied van energievoorziening wil uitdrukken in zijn gebouwen en een architect die deze ideeën op een hoger niveau tilt, heeft een positieve uitwerking op het werkklimaat in het gebouw.

Niet alles is gelukt, er valt nog veel te leren, aldus Blokland. Licht is geen dienst geworden en de aluminiumleverancier blijft geen eigenaar van de gevel. Dit laatste bleek juridisch een te groot probleem op te leveren. Maar veel materiaal heeft een nieuw, langer leven gekregen, zoals de opgeschuurde pallets van afvalhout die zijn verwerkt in de houten binnengeveldelen, de oude wc-potten, de oude werkkleding die is aangewend als binnenisolatie en de plafondplaten. De enorme staalconstructie kan in een later stadium gemakkelijk opnieuw worden gebruikt.

Thomas Rau Liander Duiven Plattegrond

Zonnecellen en geothermie

In het gebouw is veel aluminium en staal toegepast. Uit milieuvriendelijk en energieslurpend oogpunt zou de balans negatief doorslaan, maar gezien vanuit beleving, materiaalreductie en mogelijk toekomstig hergebruik is deze toepassing positief. De buitengeveldelen zijn van Accoya, geacetyleerd naaldhout die zijn aangebracht op een houtskeletbouwsysteem en gemakkelijk te demonteren. De gevelstenen van de oude bouw zijn verwijderd om het gewicht op de hergebruikte fundering te verminderen en verdiepingen bij te bouwen. De stenen zijn ter plaatse vergruisd en hergebruikt onder de bestrating.

Het gebouw is ‘BREEAM Outstanding’ gecertificeerd dankzij de 10.000 vierkante meter zonnecellen en de geothermie. Innovatief is zeker dat de zonnecellen al tijdens de bouw energie leverden. Bart Blokland wijst op de koffieautomaten die zijn geplaatst op de verbindende brugdelen en worden geaccentueerd door transformatorhuisjes van messing buizen. Door deze ontmoetingsplekken komen mensen in beweging en worden ongeplande ontmoetingen gefaciliteerd. De ontvangstbalie is opvallend transparant: door het toegepaste BaOpt luchtverwarmingssysteem ontstaat geen koudeval in de hoge ruimte.

Thomas Rau Liander Duiven. Fotografie Marcel van der Burg

De hoge glazen hoekgevel sluit aan op een terras en een houten amfitheater. Foto Marcel van der Burg

Blauwgroene lak

In de kantoorruimten kunnen mensen dankzij de gedigitaliseerde ledverlichting en de wifi-systemen elkaar gemakkelijk vinden. De kantoren staan via ventilatieluiken in verbinding met het atrium, waardoor overtollige warmte en residuen worden afgevoerd en opgenomen. Sfeerverhogend werken de groen getinte lampen die zijn gemaakt van oude isolatoren uit hoogspanningsinstallaties. Onderkasten van bureaus zijn hergebruikt tot lage kastenwanden en blauwgroen gelakt. Deze kleur herhaalt zich door het hele interieur.

Op het gebied van circulariteit zijn indrukwekkende cijfers bereikt. De materialen uit het bestaande pand zijn zorgvuldig gesorteerd per afvalstroom. Wat niet meteen kon worden hergebruikt, zoals het metaal en het glas, is verwerkt door de industrie. Tachtig procent van de toegepaste materialen is geregistreerd naar herkomst en methode van verwerking. Het zal interessant zijn dit project te blijven volgen om te zien op welke manier in de toekomst van dit grondstoffendepot gebruik zal worden gemaakt en in hoeverre de huidige grondstoffen geen afval meer zijn.

Thomas Rau-Liander Duiven-2017. Fotografie Marcel van der Burg

Door een gewelfd en zwevend, alles overkoepelend dak met ufo-vormige openingen komt veel daglicht binnen. Foto Marcel van der Burg

Huisvesting van Alliander in Duiven

Opdrachtgever  Alliander
Ontwikkelaar  VolkerWessels Vastgoed
Architect  RAU Architects
Projectarchitect  Marijn Emanuel
Project Development & Management  VolkerWessels Vastgoed
Adviseur constructie  Van Rossum Raadgevende Ingenieurs (www.vanrossumbv.nl)
Adviseur installaties  Innax
Adviseur duurzaamheid  Aveco de Bondt bv, Rijssen
Systeeminnovatie  Turntoo
Interieurarchitect  Fokkema & Partners Architecten
Landschapsarchitect  Kuiper Compagnons
Aannemer  Boele & van Eesteren (www.boele.nl)
Staalconstructies  CSM Steelstructures en Joosten Staalbouw
Gevelbouw  De Groot & Visser
Gevelpanelen  Prins Panelen
Wandsysteem  Maars Partitioning Systems bv, Harderwijk
Beveiligingssysteem  Nsecure bv, Barendrecht
Vast meubilair  Gielissen Interiors & Exhibitions
Los meubilair  Gispen
Plafondsysteem  Verwol
Verlichting  Power-over-Ethernet by Philips
Additionele verlichting  Gispen
Vloer  Modulyss (tapijt), Mosa (tegels atrium)
Programma  kantoren, werkplaatsen, labs, opleidingscentrum, vergadercentrum, restaurant, koffiebar
Bruto vloeroppervlakte  21.858 m2, waarvan voor kantoren 11.340 m2; werkplaatsen en laboratoria 4.732 m2; vergadercentrum 5.787 m2; atrium 4.541 m2 ; magazijnen en archieven 300 m2
Dakoppervlakte  6.500 m2
Oppervlakte terrein  5,76 ha
Verwacht verbruik fossiele brandstoffen  0 kWh/m2 bvo
Verwacht verbruik duurzame energiebronnen  1.400.000 kWh/jaar (PV-cellen)
Verwacht waterverbruik  3.364 m3/persoon/jaar
Verwacht verbruik hemelwater of grijs water  40%
Start bouw  april 2013
Oplevering  augustus 2015

Reageer op dit artikel