artikel

Studeren in stilte in monumentale Universiteitsbibliotheek Rotterdam

Architectuur Premium

Boeken verdwijnen langzaam naar de achtergrond in de Universiteitsbibliotheek van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Vanwege de grote vraag naar studieplekken op campus Woudestein biedt de bibliotheek tegenwoordig ruimte aan negenhonderd studenten. Bij de renovatie van het gemeentelijk monument ging Defesche Van den Putte terug naar de basis van het gebouw. De betonnen structuur is in ere hersteld en aangevuld met een zorgvuldig ontworpen interieur dat aansluit op het ritme van het casco.

Campus Woudestein wordt grondig vernieuwd. Auto’s maken plaats voor voetgangers en groen, waardoor de karakteristieke, betonnen universiteitsgebouwen weer in een parkachtige setting komen te staan. Naast de sloop van een aantal later gerealiseerde panden vormt de grondige renovatie van het hoofdgebouw en de universiteitsbibliotheek uit eind jaren zestig een belangrijk deel van het plan. Hoewel het onderwijs in vijftig jaar tijd flink is veranderd, boden de oorspronkelijke kwaliteiten van de bibliotheek ook in deze tijd een goede basis voor de renovatie: transparantie, openheid en structuur.

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

terreinverdieping voor renovatie, foto Roos Aldershof

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

terreinverdieping na renovatie, foto Roos Aldershof

Materialen

Toen architect Jef van den Putte aan de opgave begon, trof hij een gebouw aan dat door de tijd heen verschillende verbouwingen heeft moeten doorstaan. Een flinke uitbreiding uit de jaren tachtig is de meest opvallende, naast een aantal kleinere ingrepen in het interieur. Toegevoegde binnenwanden en compartimentering leidden ertoe dat de bibliotheek haar transparantie en openheid had verloren. In de donkere ruimten die hierdoor op sommige plekken waren ontstaan, kwam de betonnen constructie niet goed tot haar recht. Voor de grondige renovatie is het gebouw volledig gestript tot op het ruim opgezette casco.

Vanuit de opdrachtgever kwam de vraag of het beton niet geschilderd kon worden, maar juist dat doet volgens Van den Putte afbreuk aan het materiaal. Bovendien kon hij zich vanwege de monumentale status hardmaken voor het behoud. Door het beton zowel in het interieur als het exterieur zorgvuldig te reinigen, herstellen en impregneren is de originele kleur weer benaderd. Daarmee vormt het een sterke basis voor het ontwerp. Het kleurenpalet van het interieur is hierop afgestemd: een lichtgrijze gietvloer, lopers van donker tapijt, eikenhouten lattenplafonds gecombineerd met bronskleurige klimaatplafonds en zwart stalen trappen.

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

dicht trappenhuis voor renovatie, foto Roos Aldershof

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

open trappenhuis na renovatie, foto Roos Aldershof

Gebruikers

Tijdens het ontwerpproces voerde Defesche van den Putte regelmatig reviews met personeel van de universiteitsbibliotheek en studenten. Zo bleek er een wens voor twee stroompunten per werkplek en een nadrukkelijke vraag naar stilte. Ruimte voor samenwerken realiseerde de universiteit in het nieuwe Polak-gebouw dat Paul de Ruiter Architects ontwierp. De bibliotheek is bij uitstek de plek om in rust zelfstandig te studeren. Een sociale component is onderdeel van de activiteiten in de bieb, maar niet zozeer tijdens het leren zelf. Volgens Van den Putte lag de opdracht in het creëren van een omgeving die concentratie mogelijk maakt, en eveneens in het creëren van gezamenlijkheid.

Ten behoeve van de stilte is het ontwerp zorgvuldig gezoneerd. De meeste studenten komen binnen door twee bronzen poorten die de nieuwe entree op de terreinverdieping markeren. Een eveneens nieuwe vide met een stalen, luie trap leidt naar de hal aan de westzijde op de oorspronkelijke begane grond. Hier bevinden zich de uitgeefbalies en staan grote open leestafels onder de ronde daklichten. Vanuit dit relatief rumoerige deel wordt het steeds stiller naarmate je je dieper in het gebouw begeeft. Twee lopers van donker tapijt verbinden deze westelijke vleugel met de oostelijke. Door de nieuwe, transparante wanden van de trappenhuizen ontstaan zichtlijnen over de volledige lengte die overzicht bieden in het gebouw.

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam-8

vides bieden overzicht, foto Roos Aldershof

Overzicht

Achter de glazen wanden in het oostelijke deel overheerst de stilte. Ook hier is een nieuwe vide gemaakt waarmee de terreinverdieping toegankelijk is geworden voor studenten. Evenals de glazen wanden bieden de vides overzicht en creëren een gevoel van gemeenschappelijkheid. In de centrale kern tussen de twee vides ligt een bijzonder programmaonderdeel, het Rotterdamsch Leeskabinet. Deze ruimte is geïnspireerd op het vroegere Leeskabinet in Rotterdam Centrum en heeft een eigen, uitgesproken warm karakter. Boven de verdiepingshoge, eikenhouten kastenwanden zijn zowel de wanden als het plafond bekleed met bronskleurige beplating. Zittend in de fauteuils bevind je je hier midden tussen de boeken.

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

het Rotterdamsch Leeskabinet heeft een eigen karakter, foto Roos Aldershof

Meubilair

Ook op andere plekken is het meubilair zorgvuldig afgestemd op de functie. Zo variëren de werkplekken van doorgaande werkbladen en open leestafels tot bureaus voor twee studenten en afgeschermde eenpersoonsplekken op de rustigste locaties onder in het gebouw. Alle werkplekken worden individueel belicht, veelal met doorlopende lichtlijnen op het bureau. De hoogte hiervan is met mock-ups exact bepaald om enige privacy te creëren tijdens het studeren. Op de begane grond en de eerste verdieping zijn om diezelfde reden boekenkasten zo gepositioneerd dat er afstand ontstaat tussen de lopers en de werkplekken aan de gevel. Naast privacy hebben deze ook een sterk akoestische werking die de stilte op een natuurlijke manier versterkt.

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam-8

hal voor renovatie, foto Roos Aldershof

Universiteitsbibliotheek-Rotterdam

hal na renovatie, foto Roos Aldershof

Ritme

De positionering van het meubilair en de verlichting is zorgvuldig afgestemd op het stramien van het gebouw. Boven de vides zorgen ronde daklichten met geïntegreerde downlights voor voldoende licht in het hart van het gebouw, terwijl daaromheen grote vierkante armaturen het strakke grid benadrukken. Langs de open gevels stroomt daglicht rijkelijk binnen. Op basis van de profilering van de originele, stalen kozijnen werd een nieuw, geïsoleerd kozijnprofiel ontwikkeld. In combinatie met de nieuwe klimaatplafonds die de radiatoren vervangen, konden hiermee zowel de dichte borstweringen als de extra tussenstijlen vervallen. Vanuit het interieur krijgt het zicht op de naastgelegen vijvers en het groen zo extra aandacht.

Defesche van den Putte won samen met ABT de tender voor de total engineering opdracht van de bibliotheek. Zowel het architectuur- als interieurontwerp lagen hierin besloten en zijn als een geheel ontworpen. Doordat de nieuwe techniek en installaties hierin zo veel mogelijk zijn geïntegreerd, blijft deze laag vrijwel onzichtbaar in het ontwerp. Die integrale aanpak leidt tot rust en regelmaat en daarmee tot een gestructureerde omgeving voor geconcentreerd werk. Juist rond de trappen, op die momenten waarop je in beweging bent, vormen kleurige kunstwerken uitzonderingen op het ingetogen karakter. Hier wordt de stilte even doorbroken en krijgt ook de sociale kant van het studentenleven een plek.

Verder lezen

Foto's

Reageer op dit artikel