artikel

Tentoonstelling – Architect Peter Zumthors wereld

Architectuur Premium

De Zwitserse architect Peter Zumthor (1943) geniet wereldfaam. In 2009 kreeg hij voor zijn oeuvre de Pritzker Architecture Prize, zowat de Nobelprijs voor architectuur. In omvang is het een klein oeuvre met projecten die een grote internationale waardering krijgen, van een thermencomplex tot een kapel hoog in de bergen. Voor de stad Bregenz aan de Bodensee ontwierp hij een gebouw voor tijdelijke exposities, het KUB. Om het twintigjarig bestaan hiervan te vieren werd Zumthor geïnviteerd. Het werd geen architectuurexpositie met maquettes en tekeningen. Het concept gaat om atmosfeer, boeken, muziek en vooral een ode aan stilte en traagheid. Met als titel ‘Dear to me’.

Auteur: Marc Dubois

De KUB is een vierkante, glazen toren met vier bouwlagen. Per verdieping één ruimte waar niets van techniek te bespeuren valt, alle wanden zijn in beton. In de loop der jaren waren hier schitterende presentaties te zien, waaronder werk van Jan Fabre (2008), Pascale Marthine Tayou (2014) en Berlinde De Bruyckere (2015).

Zumthor woont en werkt nabij Chur, de hoofdstad van het kanton Graubünden. Atelier en woonhuis zijn verbonden met een tuin, de plaats waarvan het ritme door de jaargetijden wordt bepaald. Het thema van de omsloten tuin introduceerde hij in het Serpentine Gallery Pavilion, een tijdelijke constructie die hij in 2011 te London ontwierp.

Premium novembernr Zumthors Wereld

Foto: Markus Tretter

Intensiteit

Hij maakt duidelijk keuzen. In een wereld die gericht is op het produceren van spectaculaire beelden, gaat hij op zoek naar de innerlijke rust die architectuur kan opleveren, ver weg van trendy spektakel. Het gaat om bouwkunst, de kunst van het bouwen, wat meer is dan het oplossen van functionele en tijdelijke behoeften. Om tot een intensiteit te komen, heeft hij literatuur en muziek nodig. Het is langs deze weg dat hij het bouwen een tijdloos karakter wil geven. Hij neemt de tijd om zijn bijdrage in harmonie te brengen met de bouwlocatie. Het bedenken van een waarachtige atmosfeer en het streven naar schoonheid, daar komt het op neer.

De tuin is ook de plaats van de verbeelding. Op de bovenste verdieping van de KUB kregen Gerda Steiner & Jörg Lenzlinger de opdracht een tuin te ontwerpen, gestructureerd rond een pad en grote stenen. Het materiaal waarmee de twee Zwitserse kunstenaars werken is divers, van afval tot zelfontworpen fragmenten. Beiden maakten vorig jaar een schitterende installatie voor de Gentse Floraliën, een werk dat men nog steeds kan bewonderen in het MSK.

Premium novembernummer Zumthors Wereld

Foto: Marc Dubois

Bibliotheek

Zumthor heeft een fascinatie voor boeken, een bron van kennis en cultuur. De tweede verdieping is omgetoverd tot een bibliotheek, met 40.000 boeken van een vriend en collectioneur. Geen architectuurboeken, maar algemene publicaties van Jung tot Rubens, Masereel en zelfs een boek van Felix Timmermans over Bruegel. De bezoekers kunnen de boeken raadplegen. Hiervoor ontwierp Zumthor een leestafel en ook een leeslamp. Een bezoeker kan ter plaatse op ontdekking gaan en rustig het boek ter hand nemen en lezen. De boekenkast vormt de verzamelplaats van verhalen en cultuur, een wereld van intellectuele arbeid.

Op de eerste verdieping is werk te zien van Hélène Binet. Deze topfotografe heeft in de loop der jaren het werk van Zumthor in zwart-wit vastgelegd. Hij koos echter voor een fotoreeks die zij in 1989 maakte van een wandelpad in Athene, dat in de jaren vijftig is ontworpen door de Griekse architect Dimitris Pikionis. Het is een symbolische keuze, een pad waarop dagelijks duizenden toeristen wandelen en dat nauwelijks wordt opgemerkt of herkend. Voor Zumthor is dit een uitzonderlijke creatie omdat zij gelijktijdig aan- en afwezig is. In het midden tussen deze foto’s staat een klein mechanisch draaiorgel met een doorlopende geperforeerde ponskaart, een compositie van zijn zoon Peter Conradin.

Gesprek op zondagmorgen

De begane grond is ingericht als een salon met stoelen en zetels voor concerten en lezingen. Een geheel van meer dan tweehonderd activiteiten van muziek en literatuur is geprogrammeerd. Elke zondagmorgen gaat Zumthor is gesprek met een gast, met de regelmaat van een Zwitsers uurwerk. Christoph Schaub maakte een filmcollage met interview en beelden die doorlopend te zien is aan de ontvangstbalie. Daarin tracht Schaub de denkwereld van deze uitzonderlijke bouwmeester te vatten. Zijn werk bezit een tijdloze dimensie. Het tempo van zijn werk en de hoeveelheid projecten bepaalt hij zelf. De traagheid waarmee Zumthor een oeuvre opbouwt, is uitzonderlijk in een wereld van overproductie. Het doet denken aan de paters in Westvleteren. Ondanks alle vraag verhogen zij hun bierproductie niet en bieden zij weerstand aan het produceren om te produceren.

Expositie Peter Zumthor ‘Dear to Me’, 2017
Tot 7 januari 2018
www.kunsthaus-bregenz.at

Reageer op dit artikel