artikel

ARC17 Oeuvre Award Juryrapport Kees Christiaanse

Architectuur

Kees Christiaanse krijgt op 30 november 2017 de ARC17 Oeuvre Award. Hij ontvangt deze voor zijn werk natuurlijk, maar ook voor zijn eigenzinnige visie op de stad en zijn manier van werken die volstrekt uniek is te noemen. De jury onder leiding van Patrick van der Klooster bekroont daarmee een groot en invloedrijk architect en stedebouwkundige.

ARC17 Oeuvre Award Juryrapport Kees Christiaanse

Kees Christiaanse richt zich in zijn werk op stedelijke processen en de rol van stedebouwkundige projecten in complexe situaties. Met dit werk heeft hij internationaal en in Nederland een grote reputatie opgebouwd. Kees Christiaanse studeerde architectuur en stedebouw aan de TU Delft. In 1989 richtte hij in Rotterdam zijn eigen bureau op onder de huidige naam KCAP Architects & Planners (KCAP), na de negen jaar daarvoor werkzaam te zijn geweest bij het Office for Metropolitan Architecture (OMA). Vanuit KCAP ontwikkelde hij zich tot expert in de ontwikkeling van campusgebieden, waterfronten en luchthavens en de revitalisering van voormalige industrie-, spoor- en havengebieden. Hij verdiende zijn sporen als supervisor van diverse internationale stedebouwkundige ontwikkelingen, waaronder Wijnhaveneiland Rotterdam, Hafencity Hamburg en het stationsgebied van Zürich.

KCAP ontwierp samen met ASTOC het plan voor de transformatie van een voormalig havengebied in Hamburg tot een levendige stadswijk met woningen, kantoren en voorzieningen. Rechts op de voorgrond de veel besproken Elbphilharomie van Herzorg & de Meuron. Beeld Elbe&Flut

Onderwijs en onderzoek

Christiaanse slaagde erin dit werk te combineren met onderzoek en onderwijs op onderwijsinstellingen in binnen- en buitenland, een combinatie waarvan beide activiteiten wisten te profiteren. Tussen 1996 en 2003 was hij als professor Architectuur en Stedebouw aan de TU Berlijn verbonden. In 2003 werd hij hoogleraar aan de ETH Zürich waar hij het Instituut voor Stedebouw leidt. In 2013 werd hij benoemd tot voorzitter van het External Advisory Board van het architectuur- en stedebouwinstituut van de Singapore University of Technology and Design (SUTD). Maar ook voor een groot publiek is Christiaanse een bekende. Zo was hij in 2009 de curator van de Vierde Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR), waar hij het thema ‘Open City – Designing Coexistence’ agendeerde. En sinds 2010 is hij verbonden aan het Future Cities Laboratory (FCL) in Singapore, waarvan de eerste vijf jaar als programmaleider.

Portret van Kees Christiaanse Beeld Dik Nicolai

Eilanden en corridors

In 1991 publiceerde Christiaanse een Manifest waarin hij opriep te komen tot een vanzelfsprekendheid van het verstedelijkte landschap en de opvatting verdedigde dat ontwerpen neerkomt op organiseren. De plannen voor de Expo en La Villette in Parijs waaraan hij bij OMA werkte, golden daarbij als lichtend voorbeeld. In dit Manifest ontwikkelde Christiaanse verder de opvatting dat steden zich dienen te ontwikkelen tot conglomeraten van eilanden uit verschillende tijden en met uiteenlopende karakters, van elkaar gescheiden door corridors van restruimte en infrastructuur. Sedert deze tijd publiceerde hij diverse boeken en essays over architectuur en stedebouw, waarin hij zich rekenschap geeft van stedelijke ontwikkelingen op regionale, nationale en in toenemende mate internationale schaal.

Office for Metropolitan Architecture, Alex Wall, The Pleasure of Architecture, 1983 Color screenprint on paper Sheet 77.9 x 51.3 cm, From the Collection of the Alvin Boyarsky Archive image © OMA

Office for Metropolitan Architecture, La Villette in Parijs , 1983 Beeld © OMA

ARC17 Oeuvre Award

De ARC17 Oeuvre Award wordt jaarlijks door de redactie van de Architect toegekend aan een persoon die een blijvende en vernieuwende bijdrage heeft geleverd aan de verbetering van de gebouwde omgeving. Voor de prijs komen naast architecten, interieurarchitecten en designers, ook wetenschappers en opdrachtgevers in aanmerking. Na rijp beraad heeft de jury Kees Christiaanse voorgedragen als winnaar van de ARC17 Oeuvre Award. Al vanaf het begin was het de jury duidelijk dat ze de prijs graag ziet gaan naar een architect die veel belangwekkende projecten realiseert en dit op uiteenlopende plekken in binnen- en buitenland doet. Maar hoe kwam zij tot de keuze van Christiaanse?

Lees ook het interview met Kees Christiaanse – premium

Wat is een oeuvre?

De jury vroeg zich allereerst af wat zij onder een oeuvre verstaat. Volgens haar is pas sprake van een oeuvre als de ontwerper consistent aan een programma werkt en niet van incident naar incident holt. Consistentie is dus key. In het werk moet een lijn zitten, die de ontwerper behalve in zijn of haar eigen praktijk, ook uitdraagt op andere vlakken, zoals cultuur, onderwijs en debat. Bijvoorbeeld in de vorm van een hoogleraarschap, een stadsbouwmeesterschap of vanuit een politieke roeping. De ontwerper is niet alleen met het beste plan of gebouw bezig, maar heeft ook een impact die verder reikt dan de eigen praktijk.

Voor Wijnhaveneiland te Rotterdam ontwikkelde KCAP een code die hoogbouw toestaat op basis van kavelgrootte. Foto Ossip van Duivenbode

Vakmanschap

Daarnaast acht de jury het van belang dat het werk zich laat vertalen naar de huidige tijd. Ze was beslist: ze wilde een ontwerper bekronen die steeds weer opnieuw in staat is de vragen met betrekking tot gebouwde omgeving te onderkennen en te wegen, deze met vakmanschap te benaderen en zo voor vernieuwing te zorgen. Aan een oeuvre ligt een gedrevenheid ten grondslag, die op maatschappelijk, maar ook op ruimtelijk vlak ligt. De jury wilde dus een vitale praktijk bekronen die telkens weer in staat is toekomstige uitdagingen aan te gaan.

Maatschappelijke veranderingen

De jury signaleert op dit moment de nodige veranderingen op het vlak van de bouw- en stedebouwtypologie. In grote en middelgrote steden wordt serieus nagedacht over hoogbouw, inclusief alle problemen die daarbij horen. Een nieuwe ontwerpopgave is die van hoogwaardige stedelijke gebieden die in hun samenhang goed functioneren. Opgave is daar te komen tot programma’s met functiemenging, nieuw stedelijk leven met bewoners en bedrijven. Naast een oeuvre dat de diepte ingaat, zocht de jury naar een oeuvre dat met het nodige vakmanschap op deze actuele opgaven inspeelt.

Boegbeeld voor architectuur en stedebouw

Tot slot wilde de jury een persoon bekronen die in potentie een boegbeeld is van de architectuur en stedebouw. Tijdens haar beraadslagingen is ze op zoek gegaan naar een persoon met een voorbeeld stellende rol. Een persoon die niet muffig is, maar een inspiratiebron vormt voor de generatie aanstormende ontwerpers. Iemand die zegt: “Ik sta hier maar ik kan niet anders.”

Kees Christiaanse, foto Dik Nicolai

Kees Christiaanse

In de daarop volgende zoektocht naar een kandidaat die aan deze criteria zou voldoen, passeerden veel namen de revue. De jury stootte op verschillende oeuvres die voor de Award in aanmerking kwamen, maar die toch afvielen omdat ze tot een bureaupraktijk beperkt blijven. Een aantal keren vielen personen af die politiek bedrijven, maar niet bouwen. Uiteindelijk kwam de jury steeds weer op Kees Christiaanse uit. Waarom?

Breed Oeuvre

Kees Christiaanse werkt aan een breed oeuvre dat tevens de diepte ingaat en blijk geeft van een grondige kennis van de stad. Hij speelt een vooraanstaande rol in de Europese discussie over de rol van centrale stedelijke gebieden. Projecten als Hafencity in Hamburg en het stationsgebied van Zürich zijn voorlopers. Christiaanse zag als een van de eerste de kansen die in ‘brownfields’ verscholen liggen.

Rondom het hoofdstation van Zürich is een nieuwe stadswijk in aanbouw, op basis van plannen van KCAP. Beeld Stefan Müller

Complexiteit opgave

Anders dan de meeste architecten en stedebouwkundigen, weet Christiaanse de complexiteit van de opgave goed te doorgronden. Christiaanse paart deze vaardigheid aan een groot strategisch inzicht in het traject naar realisatie. Uit het vermogen te pendelen tussen verschillende niveaus en de mensen die op deze niveaus werkzaam zijn, blijkt zijn meesterschap.

Continuïteit en vernieuwing

Kees Christiaanse heeft geen revolutionaire maar evolutionaire opvatting over de stad. Hij erkent de kwaliteiten van de negentiende-eeuwse stad en vernieuwt deze waar mogelijk, maar omarmt de continuïteit waar nodig. Op deze manier weet hij de bestaande stad te verzoenen met het gewenste hedendaagse comfort. Het plan voor het GWL-terrein in Amsterdam (1993-1998) ziet de jury als een eerste groots voorbeeld van deze vaardigheid.

Op het GWL terrein in Amsterdam ontwierp KCAP een milieuvriendelijke woonwijk die zijn tijd ver vooruit was. Foto Pandion

Transitie

Op dit moment maken we de transitie door van een negentiende-eeuwse maatschappij naar een wereld gekenmerkt door dynamiek en internationalisering. Ook de ruimtelijke ordening maakt als gevolg hiervan veranderingen door, met andere manieren van werken en een verschuiving van industrie naar dienstverlening en conglomeraten van kleine bedrijven. Ook op de vragen die daaruit voorkomen, blijkt Christiaanse met antwoorden te komen.

KCAP

De Oeuvre Award voor Kees Christiaanse is in de opvatting van de jury ook een prijs voor het bureau dat hij in 1989 heeft opgericht. Christiaanse heeft een team om zich heen verzameld dat zijn opvattingen geheel zelfstandig en op consistente wijze weet uit te voeren. Het bureau KCAP is een krachtig instrument voor het denken van Christiaanse, maar verhoudt zich ook goed tot opdrachtgevers en is ‘strong-service’ georiënteerd. Geheel in lijn met de bedoelingen van de ‘founding father’ werkt het bureau als verbinder en ontleent het zijn gezag aan zijn pure professionaliteit.

Samenstelling jury

De jury van ARC17 Oeuvre Award bestaat dit jaar uit Patrick van der Klooster (voorzitter, AIR), Wienke Bodewes (Amvest), Ninke Happel (HCVA), Harm Tilman (secretaris, de Architect)

De ARC17 Oeuvre Award is een initiatief van de redactie van de Architect

 

Meer over Kees Christiaanse

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels