artikel

Als medeopdrachtgever innoveert Atelier PUUUR in woningbouw

Architectuur

Toen de woningbouwproductie in Amsterdam tijdens de crisis nagenoeg stillag, startte Atelier PUUUR op eigen initiatief twee projecten. Als medeopdrachtgever had architect Furkan Köse veel petten tegelijk op. Met goed georganiseerde bouwgroepen realiseerde hij innovatieve woningbouw. “Veel ontwikkelaars vroegen waarom het ons wel lukte.” Betaalbare luxe en indelingsvrijheid vormen de kern.

In de Houthavens in Amsterdam is het een komen en gaan van vrachtwagens, bouwkranen dansen over de betonnen casco’s en stampen 2.700 woningen uit de grond. Terwijl de ontwikkelingen pas na de crisis echt op gang kwamen, staat aan de rand van het gebied een strakke rij panden waar de bewoners allang zijn ingetrokken. Deze zelfbouwkavels zijn veelal ingevuld door bouwgroepen, waaraan pionierende architecten te grondslag liggen. Naast het als eerste opgeleverde woongebouw PUUUR BLOK staan hier bijvoorbeeld ook de Superlofts door Marc Koehler Architects.

Inmiddels is het een bekende term: Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO), een bouwvorm waarin particulieren zich verenigen om samen een woongebouw te realiseren. Het model heeft voornamelijk in Duitsland al eerder tot veel successen geleid en won afgelopen jaren terrein in Nederlandse steden. Het voordeel is dat de bewoners hun woning als maatpak kunnen laten aanmeten, terwijl tegelijkertijd vaak een hechte gemeenschap ontstaat. Op die gemeenschappelijkheid zette Atelier PUUUR sterk in, het gaat om meer dan het delen van de lifthal.

foto: Luuk Kramer

MedeOpdrachtgeverschap

In Nederland wordt tegenwoordig MedeOpdrachtgeverschap (MO) als aparte vorm aangeduid. In dit model zijn naast bewoners professionele partijen zoals architecten of bouwers medeopdrachtgever van de ontwikkeling, maar staat een ontwikkelaar nog altijd buiten spel. Het is juist deze vorm waarin Atelier PUUUR twee projecten realiseerde tijdens de crisis. “Als architect zit je steviger aan tafel, omdat je constant onderdeel bent van het proces. Door je brede verantwoordelijkheid wordt ook je ontwerpende rol serieuzer genomen”, stelt Köse.

Samen met Brecht Goeman leidt Furkan Köse Atelier PUUUR. Ze wonen en werken samen met negentien andere huishoudens in hun eerste project PUUUR BLOK, dat de Zuiderkerkprijs voor beste nieuwe woningbouw in Amsterdam won. In de gedeelde fitnessruimte volgen bewoners yogalessen en de vereniging van eigenaren verhuurt de werk/horecaruimte aan de straat. Een koffiezaak zorgt hier voor levendigheid. Het gemeenschapsgevoel is iets wat bewoners aantrekt, maar tevens iets wat soms vergeten wordt als in de loop van het proces ieder met zijn eigen woning bezig is. Volgens Köse is het aan de architect de kwaliteiten voor het collectief en de stad te waarborgen. Een plint met publieke functies is hiervan een voorbeeld, evenals een gedeeld dakterras.

plattegronden PUUUR BLOK

Eigen initiatief

Het initiatief voor PUUUR BLOK kwam van de architecten zelf. Via het eigen netwerk en sociale media zochten ze naar mogelijke groepsleden. Wat hielp is dat het gemeentelijk projectbureau woondagen organiseerde, waarop de verschillende initiators hun plannen presenteerden. De interesse was zo groot dat niet voor iedereen plek was. Vandaar dat een deel van de geïnteresseerden instapte in een tweede project: PUUUR BSH. Bij dit project in Buiksloterham was het projectbureau minder betrokken. Samen met initiatiefnemers van buurkavels zetten de architecten daarom de vereniging Beleef Buiksloterham op, om het gebied en de plannen onder de aandacht te brengen. Zo lanceerden ze een website en organiseerden woonmiddagen in een grote vintagewinkel.

Vanaf het eerste moment hadden de architecten de ambitie om een toegankelijk model te vinden waarin voor verschillende doelgroepen plek is. Eigenlijk dachten ze helemaal niet in doelgroepen of kleurgroepen en zelfs niet in woninggrootten of -aantallen, zoals ontwikkelaars vaak doen. “We hebben een fysiek raamwerk gemaakt voor betaalbare luxe. Er is ruimte voor lichte woningen met erg veel buitenruimte en indelingsvrijheid. Het is erg flexibel, meer- of minderwerkdiscussies hebben we nooit gevoerd. Elke woning is uiteindelijk als maatpak ontworpen, zo is voor een bewoner zelfs extra wapening aangebracht voor een jacuzzi.”

foto: Luuk Kramer

Toegankelijk

Het voordeel van MO is volgens Köse dat het model vrij toegankelijk is. Voor de plankosten van een project is per woning ongeveer 20.000 tot 40.000 euro benodigd. Dat is op een moment dat een hypotheek nog niet kan worden verstrekt, doordat er nog geen grondpositie en bouwvergunning verkregen zijn. Omdat bij MO eveneens professionele partijen aansluiten, kan de voorinvestering voor bewoners worden beperkt. Elk groepslid committeerde zich met een paar duizend euro. Zo werd zelfbouw ook bereikbaar voor minder kapitaalkrachtige particulieren. In het geval van PUUUR BLOK sloot VINK Bouw als medeopdrachtgever aan gedurende de definitiefontwerpfase. Tot die tijd lag de voorinvestering grotendeels op de schouders van Atelier PUUUR.

Een architect die zelf ontwikkelt, heeft een nog beter besef van de kosten, stelt Köse. “Je bent ook financieel verantwoordelijk en dan gaan andere krachten werken. Het voordeel is dat je in het bouwteam naast elkaar zit in plaats van tegenover elkaar, het plan maak je echt samen.” Door die verantwoordelijkheid ontstaat ook innovatie. Zo maak je een nog flexibeler gebouw als je zelf zonder tussenkomst van een makelaar de woningen van onbekende grootte gaat verkopen. De plannen zijn ontworpen vanuit de kleinst mogelijk module. Naast een goed casco bleken de installaties hiervoor essentieel. Binnen dit casco zijn de woningen als een Tetris-spel ingedeeld, de initiators kregen hierin de eerste keuze.

plattegronden PUUUR BSH

Vernieuwing

Opvallend is bovendien dat er veel ruimte is voor innovaties. Dit komt volgens Köse zowel door de kracht van de tussenschaal als door de bewoners. Met ongeveer tien tot dertig woningen blijft het volume behapbaar en kunnen beslissingen relatief snel worden gemaakt. Wat betreft duurzaamheidsambities gingen sommige bewoners nog verder dan de vereisten. In PUUUR BSH is bijvoorbeeld samen met de buurkavel een WKO-installatie aangelegd, wat weer schaalvoordelen oplevert. Naast het dakterras ligt een groot vlak vol zonnecellen. De verfijnde detaillering van de gevel ontstond door de sterke samenwerking met VINK Bouw. Hiervoor zijn de voordelen van prefab bouwen volop benut.

Hoewel de MO-initiatieven tot een aantal sterke projecten hebben geleid, biedt de gemeente Amsterdam momenteel weinig nieuwe ruimte voor het toepassen van de opgedane kennis. Nu de crisis voorbij is en er een opgave ligt voor 70.000 woningen, lijkt ze terug te vallen op gebaande paden. MO-groepen mogen niet meer meedingen op CPO-kavels en zijn aangewezen op Tenderned. Hier concurreer je echter met ontwikkelaars die grote voorinvesteringen kunnen doen, wat voor veel bouwgroepen niet haalbaar is. Zelfbouw is hierdoor nu niet bereikbaar voor een brede groep mensen, terwijl het de afgelopen jaren juist deze initiatieven zijn geweest die tot vernieuwing op de woningmarkt hebben geleid.

 

Verder lezen

Bekijk het project PUUUR BLOK

Bekijk het project PUUUR BSH

 

Reageer op dit artikel