artikel

Nieuw Inzicht Kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Architectuur Premium

Bestaande projecten vormen een belangrijke bron van kennis voor het leren en maken van architectonische en stedebouwkundige ontwerpen. Typisch voor de Delftse methode van plananalyse is dat de plannen worden onderzocht via architectonische middelen: de projecten bestuderen aan de hand van de tekeningen, door te tekenen en maquettes te maken, en dit alles samen te vatten in een driedimensionale kijkdoos. Het analyseren is zo een omgekeerd ontwerpen; de- en re-compositie kan leiden tot nieuwe inzichten.

Tekst Willemijn Wilms Floet
Beeld Max Hart Nibbrig

Ongeveer 270 tweedejaars studenten maken ieder studiejaar onder leiding van zestien docenten en een curator een tentoonstelling over veertig belangrijke, canonieke woningbouwprojecten. Opgave is om in groepen van vier tot vijf studenten de essenties van één van die projecten te verbeelden, op basis van een degelijke Delftse vergelijkende plananalyse van vijf tot zes projecten.

Deze projecten worden onderzocht als een serie, een verzameling; gestudeerd wordt op gemeenschappelijke en individuele karakteristieken van de plannen, de configuratie, morfologie en typologie, en de ideeën over het openbare, private en collectieve die impliciet of expliciet tot uitdrukking worden gebracht.

De analyse reikt van de schaal van de woning tot die van de stad en ook ‘tijd’ is een factor in de analyse: de omstandigheden waaronder de projecten tot stand kwamen, veranderingen in de gebouwen, omgeving en in het wonen met alles wat daarbij hoort zoals auto’s, welvaart, exploitatie of type samenleving.

Abstractie

De architectonische, stedebouwkundige en/of sociale ideeën die uit de analyse naar voren komen, worden in de kijkdoos ruimtelijk verbeeld, via maquettes en tekeningen. De kijkdoos dwingt door de voorgeschreven beperkte afmetingen (dertig centimeter breed, negentig centimeter hoog en veertig centimeter diep) tot verdere abstractie en verschillende soorten perspectieven. Het ontwerp van de kijkdoos stuurt de analyse, leidt daarmee weer tot nieuwe inzichten en is ook zelf een mooi integraal ontwerp. Er zijn kijkdozen die de plannen voorbeeldig uitleggen, laten ervaren of interpreteren.

Het samen interpreteren van de projecten, het bedenken en realiseren van de kijkdozen blijkt uitdagend, maakt veel creativiteit los; de studenten en docenten hebben er zichtbaar veel plezier in. Het moment dat de kijkdozen naar de oranje serre worden gebracht voor de tentoonstelling is magisch. Het is verbazingwekkend om te zien hoe een project door een ander team is geanalyseerd, het maakt nieuwsgierig naar wat studievrienden elders hebben gemaakt en trekt veel bekijks van anderen op de faculteit. Zo leer je actief architectuur en stedebouw kennen en begrijpen. We presenteren hier een selectie.

Marina City Render Kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Marina City

Onderwijs Bachelor Bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft
Vak BK3GR3 2016-2017
Coördinatie en ontwikkeling, curator Willemijn Wilms Floet en Leo van den Burg
Docenten Jorick Beijer, Like Bijlsma, Luisa Calabrese, Mikel van Gelderen, Esther Gramsbergen, René Heijne, Arjan Hebly , Jan Hoffmans, Paul Kuitenbrouwer, Rolf van der Leeuw, Marco Lub, Harald Mooij, Ivan Nevzgodin, Harm Scholtens, Ruth Visser, Floris van der Zee
Leerstoel Tom Avermaete, hoogleraar Methods & Analysis

Analyse Laura Algra, Kaj Boonstra, Sjoerd Bosch, Allard Meijer
Docent Mikel van Gelderen
Deze analyse van Marina City in Chicago (1964) presenteert het bruisende compacte binnenstedelijk leven dat Bertrand Goldberg ontwierp als alternatief voor het gangbare suburbia. De ronde tweelingtorens met in totaal 896 woningen – die doen denken aan twee grote maiskolven in een bocht van de Chicago River – kunnen in de analyse letterlijk ronddraaien. Achter de anonieme repetitieve betonnen façade (hier gemaakt van waxinelichtjes), waarvan de onderste elf lagen een spectaculaire open parkeergarage vormen (vinyl-singletjes), is er het stadse leven met een muziektheater, restaurants, een eigen haven, een mooi uitzicht, zien en gezien worden.

Lakeshore Drive Appartments Render kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Lakeshore Drive Apartments

Analyse Anjes Swart, Joia Tieleman, Antonie van Vliet, Hatice Yilmaz
Docent Jan Hoffmans
In de analyse van de Lakeshore Drive Apartments (Chicago, 1951, 271 woningen) is Mies van der Rohes mantra van ‘less is more’ ijzersterk verbeeld: de compositie van de twee woontorens is teruggebracht tot twee transparante volumes die worden gearticuleerd door de gevelstijlen; ze zijn met nylon draadjes onzichtbaar opgehangen aan een rooster. Wanneer je onder in de doos kijkt zie je in een spiegel opeens de plattegronden van de torens samen met de weerspiegeling van het rooster. Die beelden tezamen nemen je mentaal mee naar de ervaring van het gebouw vanuit de binnenkant. Door het kijkgaatje is het uitzicht vanuit de woning te zien.

Borneo Sporenburg Render Kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

 

Borneo Sporenburg

Analyse Bart Asberg, Floris Buijs, Helen Cao, Ziou Gao, Jesse Verdoes
Docent Marco Lub
De voormalige oostelijke haveneilanden te Amsterdam bestaan voornamelijk uit laagbouw. Om de hoge dichtheid van honderd woningen per hectare te realiseren, voegde West 8 drie landmarks in: grote woongebouwen, die (in de analyse) als een baksteen zijn ingeslagen, ter afwisseling van de homogene blokken met grondgebonden huizen. De scheuren verbeelden de zichtlijnen die door deze interventies zijn gecreëerd. In tegenstelling tot de harde strakke buitenkant is de binnenkant van het gebouw levendig en open, hetgeen in de analyse wordt getoond in de vorm van ‘een doolhof van trappen en etages’. Daarin liggen tekeningenlaatjes en ramen met conceptuele diagrammen van de woningstapeling, het woongebouw en de wijk verstopt.

Papaverhof Render Kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Papaverhof

Analyse Marijne Kreulen, Michael Marugg, Pjotr van Noesel, Mark Schilder
Docent Paul Kuitenbrouwer
De compacte rug-aan-rug schakeling in de Papaverhof, ontworpen door Jan Wils (Stijl-lid en bewonderaar van het werk van Frank Lloyd Wright) in 1919-1921, maakte ruimte voor een royale gemeenschappelijke hof, waarin licht, lucht en vooral veel groen tot ver in de 68 woningen doordringen.
Op het eerste gezicht toont de analyse de configuratie van de woningplattegronden met de typerende trapsgewijze overgangen, een soort Stijl-figuur in de diepte. In tweede instantie blijkt pas dat er verborgen in de doos uitschuifbare verticale panelen zijn, met daarop uitleg over de stedebouwkundige ideeën over het wonen in de Papaverhof. Bovenin is een laatje met gedroogde papavers en hun geabstraheerde afbeelding in de glas-in-loodramen van Stijl-kunstenaar Vilmos Huszar.

Siedlung Halen - Kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Siedlung Halen

Analyse Sanne Hoogkamer, Atty Poelma, Sander van Rosmalen, Arnon Spanjaard, Benthe Spruijt
Docent Harm Scholtens
Siedlung Halen, niet ver van Bern, is een project van 79 woningen gebouwd in collectief opdrachtgeverschap en ontworpen door Atelier 5 in de periode 1959-1961. Het wordt getypeerd door een streng staccato ritme van langgerekte betonnen schijven (voortbouwend op Le Corbusiers niet gerealiseerde Roc et Rob uit 1949 op een berghelling aan Middellandse Zee). Deze vormen het kader voor de ruimtelijke ontwikkeling binnen de woningen, hun relatie met de tuin en het uitzicht vanaf de berghelling.
In de analyse staat de verbeelding van deze ruimtelijke verbindingen centraal en zijn verschillende schaalniveaus geïntegreerd: de berghelling, de enclave in het bos, de rijen woningen en de woning zijn letterlijk in elkaar geschoven. Poppetjes helpen met de kijkrichting en de schaal. De analyse heeft zich ontwikkeld tot een zelfstandige compositie, die het oorspronkelijke project in een eigenzinnig licht zet.

5.-Nagakin - render - kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Nagakin Capsule Tower

Analyse 1 Mick Bloemendal, Nynke de Rover, Fleurtje ruijs, TomStuiver
Docent Harm Scholtens
DeNagakin capsule Tower in Tokio, ontworpen door Kisho Kurokawa in 1970-1972, staat voor het ideaal van tijdeljk en verplaatsbaar wonen, een vrijheidsideaal uit de ruimtevaart dat in de jaren zeventig Archigram en de Japanse metabolisten inspireerde. In het volume van een wooncel in schaal 1:10 staan de betonnen kernen opgesteld waar de prefab compacte eenpersoonswooncellen aan- en afgekoppeld kunnen worden. In de laden (het beslag is overeenkomstig de originele woningen) informatie over de constructie van de in totaal 140 cellen, de schakeling en stapeling.

5.-Nagakin - render - kijkdozen van veertig canonieke woningbouwprojecten

Nagakin Capsule Tower

Analyse 2 Laura Beckeringh, Tim Stoop, Hugo de Thouars, Toby van Wijngaarden
Docent Ruth Visser
In een fragment van de Nagakin Capsule toren is allerlei informatie over de toren samengebracht: in de kern van de toren wordt de stedebouwkundige setting van een verzameling hoogbouw aan de voet van een spoorviaduct uitgelicht; de wooncellen met de ronde ramen zijn laatjes gevuld met maquettes, tekeningen en collages, gewijd aan de architect, de organisatie van publiek, privaat en collectief, de bouwconstructie van de cellen, maar ook de huidige vervallen staat van het gebouw, in afwachting tot de transformatie tot hotel.

Reageer op dit artikel